Mimo że każda kobieta, niezależnie od stanu zdrowia, ma prawo do godnej, bezpiecznej
i dostosowanej do swoich potrzeb opieki okołoporodowej, temat przygotowania do porodu
i samego porodu kobiet z niepełnosprawnościami wciąż pozostaje w cieniu. W wydanej przez Ministerstwo Zdrowia broszurze „ABC opieki okołoporodowej”, będącej źródłem podstawowych informacji dla przyszłych mam, nie znajdziemy żadnych wskazówek ani odniesień do sytuacji kobiet z niepełnosprawnościami. A przecież to grupa, która również doświadcza macierzyństwa i zasługuje na wsparcie oparte na wiedzy, empatii i dostosowaniu systemu do ich indywidualnych potrzeb.
O tym, jak wygląda rzeczywistość opieki nad kobietami z niepełnosprawnościami w okresie ciąży i porodu, z jakimi barierami się zmagają oraz jaką rolę w tym procesie odgrywają położne, opowiadają doświadczone położne z Wojewódzkiego Centrum Szpitalnego Kotliny Jeleniogórskiej oraz z Wielospecjalistycznego Szpitala – Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Zgorzelcu, które od lat wspierają kobiety na drodze do macierzyństwa.
Decyzja o posiadaniu dziecka to ważny krok w życiu każdej kobiety, a w przypadku matek z niepełnosprawnościami może nieść za sobą dodatkowe wyzwania tj. konsultacje z lekarzami specjalistami, którzy ocenią stan zdrowia i wydadzą zalecenia dotyczące prowadzenia ciąży. Przede wszystkim należ zebrać dokładny wywiad co do rozpoznania niepełnosprawności oraz zastosować wszystkie możliwe udogodnienia z tym związane. Jeśli chodzi o sytuację położniczą o sposobie rozwiązania ciąży decyduje położnik po analizie przypadku.
Poza tym możliwość korzystania ze szkoły rodzenia daje sposobność spotkania z psychologiem, rehabilitantem oraz lek. ginekologiem – położnikiem. Szkoły organizują też wejścia na oddziały położnicze w celu zapoznania się ciężarnych z personelem medycznym, wyposażeniem w sprzęt, warunkami pobytu.
Niepełnosprawność wzroku
U kobiet niewidomych lub niedowidzących-położna przedstawia się z imienia i nazwiska, przedstawia dokładnie sytuację, w jakiej pacjentka się znajduje wzmacniając tym samym poczucie bezpieczeństwa. Opisuje poszczególne pomieszczenia, z których będzie mogła korzystać. Rozpoczynając wykonywanie czynności przy pacjentce poprzedza komunikatem słownym i dopiero po akceptacji je wykonuje. Uprzedza również o obecności innych osób z personelu medycznego jeśli zachodzi taka konieczność. Ważnym elementem jest ocena dobrostanu płodu i tu ma znaczenie podłączonego KTG gdzie pacjenta słyszy bicie serduszka. Położna informuje na bieżąco o postępie porodu i możliwych metodach-udogodnieniach jak np. immersja wodna[1]. Zapewnia kontakt z dzieckiem po odbytym porodzie „skóra do skóry” umożliwiając dotykanie i głaskanie noworodka. W tej niepełnosprawności najważniejszy jest dokładny przekaz werbalny. Najczęściej w czasie porodu uczestnikiem jest też osoba towarzysząca wybrana przez pacjentkę.
Wspieranie kobiety niedowidzącej lub niewidomej w czasie porodu wymaga uwzględnienia jej potrzeb emocjonalnych, sensorycznych i komunikacyjnych. Pozwalamy zapoznać się z salą porodową, „zbadać ją dotykiem”.
Bardzo ważne jest dostosowanie edukacji przedporodowej dla kobiet z niepełnosprawnością wzroku, które może polegać na przygotowaniu nagrania z treściami edukacyjnymi o ciąży, porodzie i połogu. Opisowe przedstawianie treści zajęć. Uczyć się przez dotyk, np. modele anatomiczne, lalki noworodka. Prowadzić ćwiczenia oddechowe, relaksacyjne.
Niepełnosprawność słuch
Położna musi być zorientowana czy pacjentka posiada aparat słuchowy, czy też potrafi czytać z ruchu warg. To są ważne informacje. Jeśli pacjentka posiada aparat słuchowy położna podłączając KTG wycisza maksymalnie funkcję dźwięku i pozostawia odbiór świetlny (aparat wzmaga słyszalność wszystkich dźwięków). Możliwość komunikacji, to pisanie na kartce papieru, na ekranie telefonu komórkowego, podczas porodu optymalny sposób to czytanie z ruchu warg. I tak jak wyżej informowanie o przebiegu porodu
i wykonywanych czynnościach. Upośledzony narząd słuchu powoduje, że pacjentka będzie miała trudności z usłyszeniem płaczu dziecka dlatego też położna zapewnia dokładne obejrzenie jego twarzy. Położnica po porodzie przebywa na sali romming-in, gdzie matka ma możliwość stałego obserwowania dziecka i rozpoznawania jego potrzeb i problemów.
Komunikacja z osobą niesłyszącą w czasie pobytu w szpitalu, a zwłaszcza podczas porodu, wymaga przygotowania, empatii oraz zastosowania odpowiednich narzędzi i technik. Często w komunikacji pomaga osoba towarzysząca. Jest też możliwość skorzystania z pomocy tłumacza języka migowego, a dla osób niedosłyszących także z pętli indukcyjnych.
Niepełnosprawność ruchowa
Prowadzenie porodu u kobiety z niepełnosprawnością ruchową wiąże się z szeregiem wyzwań, które mogą wpływać na przebieg porodu oraz opiekę nad matką i noworodkiem. Z tego powodu o sposobie zakończenia ciąży decyduje lekarz ginekolog-położnik: w zależności od stopnia i rodzaju niepełnosprawności ruchowej, czy będzie to cięcie cesarskie czy poród drogami
i siłami natury. Szpitale i oddziały położnicze w naszym rejonie starają się być jak najlepiej przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Są zastosowane takie udogodnienia jak:
- szerokie wejścia;
- korytarze bez przeszkód;
- windy;
- rampy;
- sale dla pacjentek wyposażone w odpowiednie łóżka;
- fotele ginekologiczne i łóżka porodowe z możliwością regulacji wysokości oraz możliwością ustawienia dogodnych pozycji;
- łazienki dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchową – szerokie kabiny prysznicowe bez progów, specjalistyczne krzesełka/wózki pod prysznic;
W przypadku porodu naturalnego położna pomaga w wyborze najwygodniejszej pozycji porodowej, która uwzględni rodzaj ograniczeń ruchowych, wynikających z niepełnosprawności. Stosuje się np. podnóżek, duży materac itp. Porodowe elektryczne łóżko jest dostosowane do rożnych potrzeb i przyjmowania pozycji porodowych. Opieka nad pacjentką skupia się też na zapewnieniu jej odpowiednich warunków lokalowych, zapewnienia sprzętów pomocniczych np. wózków. Położna pomaga w wykonywaniu czynności: pielęgnacyjnych, żywieniowych i higienicznych. Jeśli zachodzi potrzeba pacjentka korzysta z pomocy rehabilitanta.
Niepełnosprawność intelektualna
Przygotowanie kobiety z niepełnosprawnością intelektualną do porodu wymaga bardzo indywidualnego podejścia oraz wsparcia osób bliskich. Istotne jest dostosowanie przekazu informacji. Używanie prostego, zrozumiałego języka, unikanie skomplikowanych medycznych zwrotów. Stosowanie krótkich zdań. Dodatkowo zaangażowanie bliskiej osoby, która będzie obecna przy porodzie pozytywnie wpływa na zachowanie rodzącej. Pacjentka jest wtedy spokojniejsza, czuje się bezpieczniej.
W tym przypadku opieka polega na każdorazowym wytłumaczeniem czynności jakie są wykonywane. Przekaz słowny jest prosty, dostosowany do możliwości intelektualnych rodzącej. Po narodzinach dziecka położna pomaga w pokazaniu noworodka, chroniąc go jednocześnie w przypadku agresywnego zachowania położnicy. W niektórych przypadkach istnieje możliwość korzystania z pomocy psychologicznej.
Niepełnosprawność neurologiczna
Pacjentka jest konsultowana przez neurologa, natomiast metodę porodu wybiera położnik. Jeśli nie ma przeciwskazań poród odbywa się siłami natury i cały poród przebiega tak samo jak u kobiety zdrowej. Cięcie cesarskie wykonuje się ze względów położniczych. W celu zniwelowania zagrożeń wynikających z ryzyka wystąpienia ataku epilepsji podczas karmienia noworodka, położna nadzoruje wykonywane tej czynności.
Główne ryzyko podczas porodu to zaostrzenie objawów. Dlatego bardzo ważna jest ścisła współpraca lekarza neurologa, anestezjologa i ginekologa. Umożliwia się też uczestniczenie procesie porodu osoby bliskiej, co zwiększa poczucie wsparcia emocjonalnego rodzącej.
Trudno jest jednoznacznie określić potrzeby wszystkich kobiet z niepełnosprawnością ponieważ poród to sytuacja, która rozwija się w sposób dynamiczny i potrzeby są określane na bieżąco i pod kątem zaobserwowanych objawów.
Ale każdy poród powinien być w pełni godny i bezpieczny dla każdej kobiety bez względu na jej ewentualne niepełnosprawności, a to wymaga nie tylko wiedzy medycznej, ale przede wszystkim zrozumienia, empatii i uważności.
Renta Bech
Fot. AL./zdjęcie ilustracyjne
[1] rodzaj hydroterapii, stosowany w pierwszej fazie porodu fizjologicznego,polegający na zanurzeniu ciała ciężarnej kobiety do pewnego poziomu w wodzie w celu złagodzenia bólu porodowego.
