
Kilka lat temu Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach projektu „Kultura bez barier” wypracowało „Model dostępnej kultury”, którego zadaniem jest zapewnianie dostępności oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami. Jak działa dostępność w placówkach kultury sprawdziłem w stolicy Podbeskidzia czyli w Bielsku – Białej.
Spacer po Bielsku rozpoczęliśmy z asystentką od zabytkowego obiektu Teatru Polskiego przy ul. 1 Maja 1, który istnieje od 1890 roku. Główne wejście do budynku jest w pełni dostępne dla osób z niepełnosprawnościami – oprócz schodów znajduje się również pochylnia dla osób z dysfunkcjami ruchu. Widzowie z niepełnosprawnościami mogą korzystać z holu i widowni na parterze. Na poziomie parteru znajduje się toaleta dla niepełnosprawnych z oznaczeniem w brajlu. Przed budynkiem są wyznaczone 3 miejsca parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami. Wejście do części z „małą sceną” jest również dostosowane do osób z dysfunkcjami.
Zarówno na „dużą i małą scenę” jest możliwe wejście osób z dysfunkcją wzroku z psami asystującymi. Teatr Polski organizuje spektakle dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnością wzroku i słuchu – z audiodeskrypcją oraz z tłumaczeniem na język migowy i napisami. Podczas spektakli z audiodeskrypcją do dyspozycji osób niewidomych dostępne są bezpłatnie zestawy odbiorników i słuchawek. Teatr Polski dysponuje dotykowymi modelami obiektów, ułatwiającymi osobom niewidomym orientację w przestrzeni. Są to: makieta budynku głównego Teatru Polskiego, makieta budynku Małej Sceny Teatru oraz makieta widowni dużej sceny (z rozmieszczeniem miejsc na widowni oraz podpisami w alfabecie Braille’a). Do dyspozycji osób niewidomych są również inne pomoce dotykowe, takie jak tyflografiki przedstawiające fasadę budynku Teatru Polskiego oraz zabytkową malowaną kurtynę Franza Angelo Rottonary. Postaci nimf z malowanej kurtyny przedstawione są dodatkowo w formie trójwymiarowych, rzeźbionych modeli.
Podczas wizyty w obiekcie otrzymałem w biurze promocji informację, że Teatr Polski na bieżąco prowadzi działania na rzecz dostępności usług kulturalnych dla osób z niepełnosprawnościami, w obiektach Teatru – w budynkach Dużej Sceny, Małej Sceny i Administracji umieszczone są specjalne tabliczki informacyjne z oznaczeniami w brajlu dla osób niewidomych oraz w druku powiększonym dla osób słabowidzących, a osoby niesłyszące mogą skorzystać również z pętli indukcyjnej w kasie teatru. Pracownicy obsługi widzów są przeszkoleni w zakresie komunikacji i obsługi osób z niepełnosprawnościami.
W bliskiej odległości od Teatru Polskiego znajduje się Galeria Bielska BWA. Dwa wejścia z trzech, które znajdziemy w BWA są dostępne dla osób z niepełnosprawnościami, a wejście BOCZNE OD STRONY PLACU PRZY UL. ADAMA MICKIEWICZA prowadzi bezpośrednio do górnej sali wystawowej i znajduje się tutaj podjazd dla osób na wózkach inwalidzkich. Na parkingu czekają dwa miejsca parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami. Galeria Bielska od wielu lat organizuje oprowadzanie osób z niepełnosprawnościami po wystawach prezentowanych na salach wystawienniczych. Podczas oprowadzania osób z dysfunkcjami wzroku prowadzona jest audiodeskrypcja do poszczególnych prac oraz możliwość „oglądania” wybranych prac dotykiem. W przypadku osób z dysfunkcją słuchu oprowadzanie odbywa się z pomocą tłumacza języka migowego. W budynku nie ma żadnych oznaczeń w brajlu dla osób z dysfunkcjami wzroku oraz tyflomap. Galeria Bielska BWA jest w trakcie pozyskiwania środków finansowych na remont kapitalny obiektu, który będzie wykonany również z myślą o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Pracownicy Galerii Bielskiej Podobnie jak w przypadku Teatru Polskiego posiadają przeszkolenie w zakresie komunikacji i obsługi osób z niepełnosprawnościami.
Trzeci obiekt związany z kulturą to bielskie Studio Filmów Rysunkowych oraz Centrum Bajki i Animacji „OKO”, które znajdziemy przy ul. Cieszyńskiej 24. W tym miejscu zbytnio nie można znaleźć jakiś barier, które utrudniają poruszanie się po obiekcie przez osoby z niepełnosprawnościami.
W całym obiekcie ciągi komunikacyjne dostępne dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, Zapewniona jest przestrzeń manewrowa przed i za drzwiami do pomieszczeń, szerokość wszystkich drzwi powyżej 90 cm, klamki na odpowiednich wysokościach, brak progów. Otoczenie wokół obiektu bez barier architektonicznych, nawierzchnie dostosowane dla osób poruszających się na wózkach oraz z trudnościami w poruszaniu się. Na parkingu znajduje się oznakowane miejsce dla osób z niepełnosprawnościami. Na każdym piętrze toaleta dostępna dla osób z dysfunkcjami z zapewnionymi wymaganymi przestrzeniami manewrowymi oraz pomieszczenie dla rodzica z dzieckiem w którym znajduje się przewijak z regulowaną wysokością. Schody zewnętrzne i wewnętrzne oznaczone krawędzie na kilku pierwszych i ostatnich stopniach, stopnie bez nosków, poręcze po obu stronach. W budynku znajduje się winda osobowa dostosowana dla osób z niepełnosprawnościami.
Dla osób z dysfunkcjami wzroku znajdują się tyflomapy, oznaczenia brajlowskie, powiększona czcionka, kontrastowa kolorystyka, przeszkody szklane oznaczone, wizualny i dźwiękowy system alarmowy.
Na Sali kinowej i w windzie można skorzystać z pętly indukcyjnej, informacje na ścianach napisane prostym językiem oraz piktogramami, w budynku jest również wyznaczone miejsce wyciszenia.
Na wystawie stałej filmy posiadają napisy lecz nie posiadają audiodeskrypcji, aplikacje multimedialne umożliwiają powiększenie czcionki i dostosowanie kontrastu, nie ma tłumacza języka migowego ani możliwości skorzystania z usługi tłumacza on-line oraz brak pętli indukcyjnej.
W każdym z tych obiektów na pewno znalazłoby się jeszcze wiele braków, ale nie o to chodzi, aby pokazywać tylko to co najgorsze. Każda instytucja kultury na terenie całej Polski boryka się z brakami finansowymi i w miarę możliwości poprawia wszystkie niedociągnięcia w tym również te, które uderzają w środowisko osób ze szczególnymi potrzebami.
Andrzej Koenig, ociemniały


