15 czerwca obchodzony jest w Polsce Ogólnopolski Dzień Dogoterapii – święto promujące terapię z udziałem psów i zwracające uwagę na jej znaczenie w rehabilitacji, edukacji oraz wsparciu emocjonalnym dzieci i dorosłych. Obchody organizowane są od 2007 roku, choć sama dogoterapia stosowana jest w Polsce już od lat 80.
Dogoterapia, nazywana także kynoterapią, to forma terapii wspomagającej, w której uczestniczy odpowiednio przygotowany pies oraz wykwalifikowany terapeuta. Jej celem jest wsparcie rozwoju psychicznego, emocjonalnego, społecznego i ruchowego pacjenta.
Pies jednak nie jest terapeutą sam w sobie – stanowi narzędzie wspierające pracę profesjonalisty-dogoterapeuty.
Za pioniera dogoterapii uznaje się Boris M. Levinson, amerykańskiego psychiatrę dziecięcego, który w 1964 roku przypadkowo odkrył terapeutyczny wpływ swojego psa podczas pracy z dziećmi autystycznymi. Zauważył, że mali pacjenci, mający trudności z nawiązywaniem relacji z ludźmi i wycofani społecznie, znacznie łatwiej otwierali się w obecności czworonoga. Kontakt ze zwierzęciem pomagał im przełamywać lęk, budować zaufanie i komunikować emocje. Odkrycia Levinsona zapoczątkowały rozwój terapii z udziałem zwierząt na całym świecie. Do dziś dogoterapia jest szczególnie często wykorzystywana w pracy z dziećmi w spektrum autyzmu, z zaburzeniami emocjonalnymi czy trudnościami społecznymi. Rosnące zainteresowanie skutecznością tej metody doprowadziło do powstania w 1977 roku w Stanach Zjednoczonych organizacji Pet Partners. Jej działalność koncentruje się na promowaniu zooterapii, szkoleniu zwierząt terapeutycznych oraz prowadzeniu badań naukowych nad wpływem kontaktu człowieka ze zwierzętami na zdrowie i rozwój.
Zajęcia dogoterapii są dostosowane do wieku, możliwości i potrzeb uczestnika. Mogą mieć formę:
- ćwiczeń ruchowych,
- zabaw edukacyjnych,
- treningów koncentracji,
- ćwiczeń logopedycznych,
- nauki komunikacji i relacji społecznych,
- działań relaksacyjnych i wyciszających.
Kontakt z psem pomaga przełamywać lęki, budować poczucie bezpieczeństwa i motywuje do aktywności. Sama obecność zwierzęcia często obniża poziom stresu i napięcia.
Dogoterapia najczęściej kojarzona jest z pracą z dziećmi, ale korzystają z niej również osoby dorosłe i seniorzy. Terapia może wspierać osoby:
- w spektrum autyzmu,
- z ADHD,
- z zespołem Downa,
- z mózgowym porażeniem dziecięcym,
- z niepełnosprawnością intelektualną,
- po urazach neurologicznych,
- z zaburzeniami lękowymi i depresją,
- z chorobą Alzheimera,
- po traumach i długotrwałym stresie.
Zajęcia organizowane są także w:
- szkołach i przedszkolach,
- ośrodkach rehabilitacyjnych,
- domach pomocy społecznej,
- szpitalach,
- placówkach opiekuńczych.
Korzyści z terapii z udziałem psa są zarówno psychiczne, jak i fizyczne. Dogoterapia może:
- poprawiać koncentrację i komunikację,
- wspierać rozwój motoryczny,
- zwiększać motywację do ćwiczeń,
- redukować stres i napięcie,
- poprawiać nastrój,
- rozwijać empatię i umiejętności społeczne,
- wzmacniać poczucie własnej wartości.
Choć terapia z udziałem psa jest bezpieczna, nie będzie odpowiednia dla każdego. Przeciwwskazaniem mogą być:
- silna alergia na sierść psa,
- paniczny lęk przed psami,
- agresywne zachowania wobec zwierząt,
- niektóre zaburzenia odporności,
- otwarte rany lub choroby zakaźne.
Każdorazowo decyzję o udziale w zajęciach powinien poprzedzić wywiad z terapeutą oraz – w razie potrzeby – konsultacja lekarska.
Dogoterapię powinny prowadzić osoby posiadające odpowiednie przygotowanie pedagogiczne, psychologiczne, terapeutyczne lub rehabilitacyjne oraz ukończone kursy z zakresu terapii z udziałem zwierząt. Ważne jest również odpowiednie przygotowanie psa terapeutycznego.
Profesjonalny zespół terapeutyczny tworzą:
- terapeuta lub instruktor,
- odpowiednio wyszkolony pies,
- często także specjalista wspierający, np. pedagog czy fizjoterapeuta.
Dogoterapia nie polega wyłącznie na głaskaniu, przytulaniu psa czy robieniu zdjęć ze zwierzęciem. Zajęcia powinny mieć jasno określony cel terapeutyczny i być prowadzone z poszanowaniem dobrostanu psa.
Najważniejsze są cechy charakteru psa: łagodność, cierpliwość, opanowanie i chęć współpracy z człowiekiem. Nie tylko rasa ma znaczenie, ale także indywidualne predyspozycje zwierzęcia.
Najczęściej w dogoterapii spotyka się:
- golden retrievery,
- labradory,
- cavalier king charles spaniele,
- berneńskie psy pasterskie,
- beagle.
Coraz częściej pracują także kundelki i psy ze schronisk, jeśli mają odpowiedni temperament i przejdą specjalistyczne szkolenie.
W Polsce dogoterapia najczęściej finansowana jest prywatnie lub przez fundacje, szkoły, samorządy i organizacje społeczne. W niektórych przypadkach zajęcia mogą być dostępne bezpłatnie w:
- poradniach psychologiczno-pedagogicznych,
- placówkach rehabilitacyjnych,
- szkołach specjalnych,
- fundacjach wspierających osoby z niepełnosprawnościami.
NFZ obecnie nie prowadzi powszechnej refundacji dogoterapii jako odrębnego świadczenia, choć elementy terapii z udziałem psa bywają częścią szerszych programów rehabilitacyjnych.
Przy wyborze specjalisty warto sprawdzić:
- ukończone kursy i certyfikaty,
- doświadczenie terapeuty,
- sposób pracy z psem,
- opinie placówek i rodziców,
- bezpieczeństwo oraz dobrostan zwierzęcia.
Najlepiej szukać specjalistów:
- w fundacjach zajmujących się animaloterapią,
- poradniach rehabilitacyjnych,
- szkołach i ośrodkach terapeutycznych,
- organizacjach zrzeszających dogoterapeutów.
Warto zapytać również o kwalifikacje psa – profesjonalny pies terapeutyczny powinien przejść odpowiednie testy i szkolenia.
Renata Bech
Ilustracja poglądowa AI
