Lato to najlepszy czas, aby wybrać się na spacer do lasu i skorzystać z darów natury. Na obrzeżach lasów, leśnych polanach oraz w prześwietlonych drzewostanach dojrzewają właśnie poziomki leśne (Fragaria vesca) – jedne z najsmaczniejszych i najcenniejszych owoców naszego runa leśnego. Ich obecność w codziennym jadłospisie to nie tylko wyjątkowa przyjemność dla podniebienia, ale również inwestycja we własne zdrowie, odporność i witalność.
Poziomka leśna od wieków zajmuje ważne miejsce w medycynie ludowej. Ceniono zarówno jej aromatyczne owoce, jak i liście, które do dziś znajdują zastosowanie w ziołolecznictwie. Co ważne, największą wartość prozdrowotną mają poziomki rosnące na naturalnych stanowiskach. Odmiany ogrodowe, wyhodowane głównie z myślą o wielkości i smaku owoców, w znacznym stopniu utraciły swoje właściwości lecznicze.
Leśne owoce pełne cennych składników
Poziomki są niskokaloryczne – 100 gramów owoców dostarcza zaledwie około 40 kcal. Charakteryzują się także niskim indeksem glikemicznym (IG = 36).
Owoce są bogatym źródłem:
- witaminy C, która wspiera odporność organizmu i pomaga zwalczać infekcje,
- witamin z grupy B, zwłaszcza kwasu foliowego (B9), ryboflawiny (B2) i niacyny (B3),
- minerałów: potasu, wapnia, magnezu, żelaza i manganu,
- pektyn wspomagających usuwanie produktów przemiany materii,
- karotenoidów i innych przeciwutleniaczy chroniących komórki przed stresem oksydacyjnym.
Dzięki wysokiej zawartości potasu poziomki wspierają prawidłową pracę układu krążenia i mogą stanowić cenny element diety osób z nadciśnieniem tętniczym lub anemią. Obecne w owocach przeciwutleniacze pomagają ograniczać utlenianie cholesterolu LDL oraz neutralizować wolne rodniki odpowiedzialne za procesy starzenia.
Garbniki zawarte w poziomkach wykazują działanie ściągające, przeciwzapalne, przeciwbiegunkowe oraz przeciwkrwotoczne. Owocom przypisuje się również właściwości moczopędne, dlatego tradycyjnie wykorzystywano je pomocniczo przy dolegliwościach układu moczowego, takich jak zapalenie pęcherza czy kamica nerkowa.
W medycynie ludowej poziomki podawano także osobom wracającym do zdrowia po przebytej żółtaczce. Ze względu na właściwości chłodzące polecano je podczas stanów podgorączkowych, a rozgniecione owoce stosowano jako okłady łagodzące skutki poparzeń słonecznych. Obecność naturalnego kwasu salicylowego sprawia ponadto, że mogą wspierać higienę jamy ustnej, pomagając ograniczać odkładanie kamienia nazębnego oraz wspomagać zdrowie dziąseł.
Nie tylko owoce – lecznicze właściwości liści
Do celów zielarskich wykorzystuje się również liście poziomki (Folium Fragariae), które zawierają bogaty zestaw związków biologicznie czynnych, m.in. garbniki, proantocyjanidyny, flawonoidy, olejek eteryczny oraz kwasy: salicylowy, cynamonowy, kawowy i chlorogenowy.
Napary i odwary z liści wykazują działanie:
- przeciwzapalne,
- przeciwbiegunkowe i ściągające,
- przeciwutleniające,
- ochronne dla wątroby,
- przeciwreumatyczne i przeciwartretyczne,
- napotne i przeciwgorączkowe.
W fitoterapii stosowane są pomocniczo przy zaburzeniach trawiennych z biegunką, nieżytach żołądka i jelit, schorzeniach reumatycznych oraz jako wsparcie w przypadku stłuszczenia wątroby. Tradycyjnie wykorzystywano je także wspomagająco u osób z cukrzycą, alergiami oraz podczas grypy przebiegającej z dolegliwościami jelitowymi.
Napar z liści może służyć do płukania jamy ustnej i gardła przy stanach zapalnych. W zielarstwie stosowano go również do przemywania okolic oczu przy łzawieniu, zapaleniu powiek czy reakcjach alergicznych. Dawniej liście poziomki wykorzystywano także w mieszankach ziołowych wspomagających leczenie schorzeń układu moczowego.
Jak przygotować napar i odwar?
Napar z liści poziomki
Jedną łyżkę suszonych liści zalać szklanką gorącej wody, przykryć i pozostawić na około 10 minut. Następnie przecedzić.
Odwar z liści poziomki
Dwie łyżki suszonych liści zalać szklanką letniej wody, doprowadzić do wrzenia i gotować przez około 15 minut. Po ostudzeniu przecedzić.
Jak prawidłowo suszyć liście poziomki?
Liście poziomki należy suszyć możliwie szybko po zbiorze. Zawarte w nich glikozydy ulegają rozkładowi pod wpływem światła, dlatego surowiec powinien schnąć w przewiewnym, zacienionym miejscu.
Zarówno liście, jak i owoce najlepiej suszyć w temperaturze nieprzekraczającej 35°C, a następnie przechowywać w szczelnie zamkniętych słoikach, chroniących przed wilgocią i światłem.
Poziomki także w kosmetyce
Naturalne właściwości poziomek znalazły zastosowanie również w pielęgnacji skóry. Maseczki przygotowane ze świeżych owoców pomagają rozjaśniać piegi, a po połączeniu z miodem lub jogurtem mogą odżywiać i nawilżać suchą cerę.
Jak zachować smak lata?
Poziomki najlepiej smakują świeże, jednak warto przygotować również domowe przetwory. Doskonale sprawdzają się jako:
- sok z poziomek,
- owoce suszone,
- owoce liofilizowane,
- dodatek do herbat, deserów i musli.
O czym warto pamiętać?
Choć poziomki są bardzo wartościowe, istnieją pewne przeciwwskazania do ich spożywania. Owoce mogą wywoływać reakcje alergiczne, dlatego osoby uczulone powinny zachować ostrożność i rozpoczynać od niewielkich ilości.
Poziomka leśna jest również naturalnym źródłem salicylanów, które mogą wpływać na krzepliwość krwi. Osoby stosujące leki przeciwzakrzepowe lub cierpiące na zaburzenia krzepnięcia powinny skonsultować regularne spożywanie większych ilości poziomek z lekarzem. Przed jedzeniem owoce należy dokładnie umyć.
Zbieraj odpowiedzialnie
Polskie przepisy pozwalają każdemu zbierać owoce runa leśnego na własne potrzeby (z wyłączeniem obszarów chronionych). Należy jednak robić to z poszanowaniem przyrody – nie wolno niszczyć roślin ani ich stanowisk.
Najlepiej wybierać miejsca oddalone od ruchliwych dróg, zakładów przemysłowych oraz innych źródeł zanieczyszczeń. Tylko poziomki z czystych, naturalnych stanowisk zachowują pełnię swoich walorów smakowych i zdrowotnych.
Lato trwa krótko, a sezon na poziomki jest wyjątkowo ulotny. Warto więc wykorzystać ten czas, wybrać się do lasu i samodzielnie zaopatrzyć się w ten niezwykle cenny dar natury – aromatyczny, smaczny i od wieków ceniony zarówno w kuchni, jak i w ziołolecznictwie.
Źródła: https://fit.poradnikzdrowie.pl/, https://www.poznan.lasy.gov.pl/poziomki
Tekst z zdjęcia Renata Bech
