15 września br. w Pałacu Prezydenckim odbyła się gala finałowa XI edycji Konkursu Architektoniczno-Urbanistycznego „Lider Dostępności 2026”. W tym roku nagrodzono realizacje, które pokazują, że dostępność może być integralną częścią dobrej architektury – od nowych budynków użyteczności publicznej, przez mieszkania i biura, po zabytki i przestrzeń publiczną. Wyróżniono również osoby i rozwiązania, które przyczyniają się do tworzenia bardziej dostępnego otoczenia.
Celem Konkursu jest promowanie idei projektowania uniwersalnego i nagradzanie rozwiązań urbanistycznych i architektonicznych, które są dostępne dla wszystkich grup użytkowników, w tym osób z niepełnosprawnościami.
Do tegorocznej edycji konkursu zgłoszono 76 realizacji. Do finału zakwalifikowało się 29 obiektów i przestrzeni oraz pięciu kandydatów do nagrody Koordynator ds. dostępności. Kapituła Konkursu przyznała 9 nagród głównych, dwa wyróżnienia oraz wyróżnienie specjalne.
W kategorii Duży obiekt użyteczności publicznej nagrodzono nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, zaprojektowany przez pracownię Projekt Praga. Sześciokondygnacyjny obiekt mieści m.in. aulę, sale dydaktyczne, laboratoria, Centrum Pomocy Psychologicznej oraz przestrzenie do pracy i odpoczynku. Rozwiązania z zakresu projektowania uniwersalnego zostały uwzględnione już na etapie przygotowywania wytycznych do konkursu architektonicznego.
Dwie równorzędne nagrody przyznano w kategorii Mały obiekt użyteczności publicznej. Otrzymały je Centrum Kultury STODOŁA w Zamarskach oraz Teatr Pinokio w Łodzi.
STODOŁA łączy funkcje Gminnego Ośrodka Kultury, Ochotniczej Straży Pożarnej i biura sołtysa. Dostępność była jednym z podstawowych założeń projektu, a architektura obiektu nawiązuje do tradycyjnej zabudowy wiejskiej.
Z kolei nowa siedziba Teatru Pinokio powstała w wyniku rewitalizacji dawnej przędzalni wełny Wigencja.
W kategorii Przestrzeń publiczna w tym roku nie przyznano nagrody głównej. Kapituła przyznała natomiast dwa wyróżnienia: Ścieżce Ułatwionego Dostępu w Błędnych Skałach w Parku Narodowym Gór Stołowych oraz Otwartemu Dziedzińcowi przed Zamkiem w Poznaniu.
Ścieżka w Błędnych Skałach to około 400-metrowa dostępna pętla prowadząca pomiędzy formacjami skalnymi. Z kolei dawny parking przed poznańskim Zamkiem został przekształcony w zieloną przestrzeń przeznaczoną do spotkań i odpoczynku.
Nagrodę w kategorii Obiekt biurowy/handlowy otrzymał AFI Office House przy ul. Towarowej 22 w Warszawie. Budynek zaprojektowany z myślą o wszystkich użytkownikach jest przykładem nowego humanistycznego myślenia o przestrzeniach biurowych.
W kategorii Obiekt zabytkowy również przyznano dwie równorzędne nagrody. Pierwszą otrzymała wystawa stała „Międzymurze. Podziemia Wawelu” i taras Międzymurza, drugą – budynek C-19 Wydziału Matematyki Politechniki Wrocławskiej.
Na Wawelu dostępność zabytkowej przestrzeni wspierają m.in. winda, oznaczenia kontrastowe, tyflografiki z audiodeskrypcją, audioprzewodnik z polskim językiem migowym oraz rozwiązania VR. Dostępny jest również taras widokowy i dojścia na Wzgórze Wawelskie.
Budynek C-19, zaprojektowany przez Maxa Berga na początku XX wieku to z kolei przykład udanej rewitalizacji zabytkowej architektury, w której troska o historyczny charakter obiektu idzie w parze z projektowaniem
W kolejnej kategorii Obiekt mieszkalny/hotelowy nagrodzono rewitalizację trzech kamienic przy ul. Mariackiej w Katowicach, które przekształcono w zespół mieszkaniowy Katowickiego TBS. Połowę mieszkań przeznaczono dla seniorów wcześniej mieszkających w centrum miasta w lokalach niedostosowanych do ich potrzeb. Oprócz wind, podjazdów, instalacji przyzywowych i bezprogowych pryszniców zadbano również o przestrzenie wspólne – świetlicę, ogród społeczny i klub seniora.
„Lider Dostępności” to nie tylko konkurs architektoniczny. Jedna z jego kategorii jest poświęcona osobom, które w swoich instytucjach budują systemowe podejście do dostępności. Tegoroczną laureatką w kategorii Koordynator ds. dostępności została Joanna Kapa, koordynatorka ds. dostępności w Urzędzie Miejskim w Tarnowskich Górach. Od 2021 roku rozwija tam działania obejmujące m.in. dostępność architektoniczną, cyfrową oraz informacyjno-komunikacyjną. Jej działalność obejmuje również rozwój tzw. komfortek.
W kategorii Architekt/urbanista nagrodzono PORT pracownię i studio architektury z Wrocławia, prowadzoną przez Józefa Franczoka i Marcina Kolanusa. Pracownia w swoich projektach zwraca uwagę nie tylko na eliminowanie barier fizycznych, lecz także na potrzeby osób neuroróżnorodnych i wpływ architektury na codzienne funkcjonowanie użytkowników.
Natomiast wyróżnienie specjalne przyznano za pierwszą komfortkę na stacji paliw ORLEN – MOP Gruczno-Zachód przy trasie S5. To odpowiedź na jedną z najbardziej niezaspokojonych potrzeb osób z niepełnosprawnościami, wymagających wsparcia w czynnościach higienicznych i opiekuńczych podczas podróży. Stworzone rozwiązanie wypełnia istotną lukę w dostępności infrastruktury podróżnej.
Jak można dowiedzieć się u organizatorów Konkursu Lider dostępności” z tegorocznej, jedenastej edycji płynie szczególnie ważny wniosek: architektura nie powinna być projektowana dla „przeciętnego człowieka”. Powinna być projektowana dla człowieka, którego potrzeby i sprawność zmieniają się w ciągu życia. I właśnie dlatego dostępność nie jest rozwiązaniem dla wybranej grupy, ale dla nas wszystkich; nie ogranicza architektury, ale czyni ją lepszą.
* * *
W 2050 roku Polska będzie liczyć około 34,2 mln mieszkańców, 9,6 mln osób będzie miało 65 lat i więcej, czyli około 28 proc. całej populacji. Te liczby stawiają nas wobec bardzo konkretnej rzeczywistości i konkretnych wyzwań. Dlatego tak dużo czasu przeznacza się na działania związane z poprawą dostępności w otaczającym nas wszystkich świecie. Od 2016 roku Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji i Towarzystwo Urbanistów Polskich organizują Konkurs „Lider dostępności”, a od początku odbywa się on pod Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Źródło: materiały organizatorów
Opr. Andrzej Koenig, ociemniały
Fot. prezydent.pl
