Losy Polaków wywiezionych na Sybir oraz ich powroty do ojczyzny na Ziemie Zachodnie, były tematem konferencji historycznej ph.: „Droga do domu. 80 lat od powrotu Sybiraków do Polski. Pamięć – Wdzięczność – Tożsamość”, zorganizowanej 16 września w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Władysława Szafera w Gorzowie Wielkopolskim.
W konferencji uczestniczyli m.in przedstawiciele władz miejskich i wojewódzkich, Lubuskiego kuratora oświaty, Zarządu Głównego Związku Sybiraków oraz IPN-u.
Obecni byli kapelan gorzowskich Sybiraków ks. Henryk Jacuński, który ponad 5 lat był na zesłaniu i por. ks. Wojciech Nowak, który w tym miesiącu w Belwederze otrzymał Srebrny Krzyż Zasługi. Licznie uczestniczyli uczniowie SP 3 oraz Gorzowskiego Korpusu Kadetów im. Zesłańców Sybiru, który działa przy Zespole Szkół Technicznych i Ogólnokształcących.
W przeddzień Światowego Dnia Sybiraka konferencję zorganizowali: Oddział Związku Sybiraków w Gorzowie Wielkopolskim, którego prezesem jest Ewa Rawa oraz Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 3 z dyr. Anną Łapińską.
Uroczystość rozpoczęła się odśpiewaniem hymnu Sybiraków autorstwa Mariana Jonkajtysa, do którego muzykę napisał Czesław Majewski.
Podczas uroczystości m.in. wręczone zostały liczne odznaczenia Sybirackie. Medal „Reipublicae Memoriae Meritum” otrzymał ks. por. Wojciech Nowak. Odznaczenie wręczył dyr. IPN oddz. Szczecińskiego Krzysztof Męciński.
– Za każdym razem kiedy podejmujemy działania związane z pamięcią historyczną na terenie woj. lubuskiego, czy organizujemy uroczystości albo stawiamy nowe pomniki nagrobne weteranów walk o wolność i niepodległość, zawsze z nami jest ks. por Wojciech Nowak, jako ksiądz, który przewodniczy modlitwie ale również jako żołnierz 15 lubuskiej brygady wojsk ochrony terytorialnych. Ksiądz daje osobiste świadectwo przywiązania do wartości patriotycznych jako żołnierz i przekazuje te wartości kolejnym pokoleniom.
Za tę posługę duchową i za służbę wojskową bardzo księdzu dziękuję – powiedział dyr. Męciński, który za pielęgnowanie pamięci historycznej uhonorował także Wiesława Szlachciuka, syna żołnierza II Korpusu gen. Władysława Andersa. Wiesław Szlachciuk to także współinicjator nadania imienia „Niedźwiedzia Wojtka” szkole w Ulimiu koło Gorzowa Wielkopolskiego.
Niezwykły pokaz historyczny obrazowany fotografiami i wzbogacony muzyką, przygotowała młodzież szkolna pod kierunkiem nauczycielki Agaty Dominiak, zajmującej się w szkole m.in koordynowaniem projektów międzynarodowych i językowych. W inscenizacji wystąpiła grupa instrumentalna, wokalna i recytująca opowieści Sybiraków w oparciu o ich publikowane wspomnienia. A były to wyznania m.in.: niedawno zmarłej wieloletniej prezes Związku Sybiraków Jadwigi Wandy Ostrowskiej, Marii Dratwińskiej, śp. Łucji Marczyk-Rajchel, Weroniki Stonogi, Władysławy Skarżyńskiej.
Dyr. szkoły Anna Łapińska zwróciła się do młodzieży, podkreślając, że dziś to właśnie oni przejmują pamięć o wydarzeniach i ludziach. – Bez waszej obecności, uważności i gotowości do niesienia ich opowieści dalej, ta konferencja nie miałaby sensu – powiedziała dyr. Łapińska, przypominając aby pamiętać o ludziach, którzy zostali wyrwani ze swoich domów o dzieciach, które przedwcześnie musiały dorosnąć, o tych którzy doświadczyli głodu, zimna, ciężkiej pracy i tęsknoty za ojczyzną.
– Drodzy uczniowie, kiedy odchodzą ostatni świadkowie historii to wy stajecie się depozytariuszami ich opowieści. Jeżeli wy będziecie o nich opowiadać kolejne pokolenia będą wiedziały jaką cenę płacili ludzie za wolność, za prawo do własnego domu, języka i ojczyzny – powiedziała dyr. szkoły.
Dyr. Łapińska dziękowała Sybirakom, za to, że zechcieli mówić i przed młodymi ludźmi otwierali swoje historie, za fotografie, wspomnienia i świadectwa. A przede wszystkim za lekcję, której nie znajdzie się w żadnym podręczniku. Wyrazy wdzięczności skierowała także do nauczycieli i uczniów, za ogrom pracy, którą włożyli w organizację tego wydarzenia. – To wydarzenie pokazuje, że młodzi ludzie potrafią z pokorą i szacunkiem pochylić się nad historią i sprawić, że przestaje ona być jedynie zapisem w książce, a staje się historią konkretnego człowieka – mówiła dyr. Łapińśka.
Prezes Ewa Rawa, była lubuska kurator, także zwracała się do młodzieży z prośbą aby poznawali tę historię nie tylko jako wydarzenie sprzed 80. lat ale jako historię ludzi, dzięki którym możemy powiedzieć: – Pamiętamy, bo pamięć jest naszym obowiązkiem, a kiedy odchodzą świadkowie historii to ta pamięć przechodzi na kolejne pokolenia. Podziękowała także za wspaniałą część artystyczną.
To szczególne spotkanie było okazją do wysłuchania świadectw, przywołania rodzinnych historii oraz oddania hołdu Sybirakom i ich bliskim, za ich odwagę, niezłomność i wierność Ojczyźnie.
Wanda Milewska
Fot. Archiwum autorki
