Wraz z nadejściem letnich upałów rośnie liczba osób, które skarżą się na zawroty głowy, osłabienie, omdlenia czy uczucie „mroczków przed oczami”. Jedną z najczęstszych przyczyn takich dolegliwości jest hipotonia, czyli zbyt niskie ciśnienie tętnicze. Choć wiele osób kojarzy problemy z ciśnieniem głównie z nadciśnieniem, niedociśnienie również może znacząco wpływać na zdrowie i codzienne funkcjonowanie – szczególnie podczas wysokich temperatur.
Ciśnienie tętnicze krwi to siła, z jaką krew napiera na ściany tętnic. Jest jednym z podstawowych wskaźników oceniających pracę układu sercowo-naczyniowego.
Wynik pomiaru składa się z dwóch wartości:
- ciśnienia skurczowego – określającego siłę, z jaką serce pompuje krew do tętnic podczas skurczu,
- ciśnienia rozkurczowego – odzwierciedlającego ciśnienie w tętnicach w czasie rozkurczu serca, pomiędzy kolejnymi uderzeniami.
Dopiero analiza obu wartości pozwala właściwie ocenić stan układu krążenia.
Choć za wzorcowy wynik uznaje się 120/80 mmHg, normy zmieniają się wraz z wiekiem.
Ciśnienie prawidłowe:
- 120–129 mmHg (skurczowe),
- 80–84 mmHg (rozkurczowe).
Ciśnienie wysokie prawidłowe:
- 130–139 mmHg (skurczowe),
- 85–89 mmHg (rozkurczowe).
Zalecane wartości u dorosłych
| Wiek | Ciśnienie tętnicze |
| do 65 lat | 120–129/70–79 mmHg |
| 65–80 lat | 130–139/70–79 mmHg |
| powyżej 80 lat | 130–149/70–79 mmHg |
Warto pamiętać, że ciśnienie nie jest wartością stałą – zmienia się pod wpływem aktywności fizycznej, emocji, pory dnia, temperatury otoczenia czy nawodnienia organizmu.
Hipotonia (niedociśnienie, hipotensja) oznacza zbyt niskie ciśnienie tętnicze. Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia za niedociśnienie uznaje się wartości poniżej 100/60 mmHg, natomiast ciśnienie skurczowe poniżej 90 mmHg zwykle wymaga dalszej oceny lekarskiej.
Niskie ciśnienie może wystąpić u każdego – zarówno u osób starszych, młodych dorosłych, sportowców, jak i dzieci. U części osób stanowi indywidualną cechę organizmu i nie powoduje żadnych dolegliwości, u innych może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych.
Wysoka temperatura jest jednym z ważniejszych czynników zwiększających ryzyko niedociśnienia. Pod wpływem upału organizm uruchamia mechanizmy chroniące przed przegrzaniem. Dochodzi do:
- rozszerzenia naczyń krwionośnych,
- zwiększonego przepływu krwi przez skórę,
- intensywnego pocenia się,
- utraty wody i elektrolitów.
Rozszerzone naczynia powodują spadek oporu naczyniowego, a odwodnienie zmniejsza objętość krwi krążącej. W efekcie ciśnienie tętnicze może wyraźnie się obniżyć.
Szczególnie niebezpieczne są:
- długotrwałe przebywanie na słońcu,
- wysoka wilgotność powietrza,
- intensywny wysiłek fizyczny podczas upałów,
- niewystarczające nawodnienie.
Najbardziej narażone są osoby starsze, chorzy na cukrzycę, pacjenci z niewydolnością serca oraz osoby przyjmujące leki obniżające ciśnienie.
Objawy niskiego ciśnienia:
- zawroty głowy,
- uczucie oszołomienia,
- mroczki przed oczami,
- zaburzenia widzenia,
- szumy uszne,
- przewlekłe zmęczenie,
- osłabienie,
- bóle głowy,
- nudności,
- omdlenia,
- utrata przytomności,
- drżenie mięśni,
- kołatanie serca,
- tachykardia,
- zaburzenia równowagi,
- zwiększone ryzyko upadków.
U osób z chorobą niedokrwienną serca mogą pojawić się także bóle zamostkowe.
Znaczne obniżenie ciśnienia może prowadzić do niedotlenienia mózgu, serca oraz innych narządów.
Hipotonia samoistna (pierwotna, konstytucjonalna)
Nie ma jednoznacznie ustalonej przyczyny. Często wiąże się z predyspozycjami genetycznymi lub indywidualnymi cechami organizmu. U wielu osób nie wymaga leczenia, jeśli nie powoduje dolegliwości.
Hipotonia ortostatyczna
Pojawia się po szybkim przejściu z pozycji leżącej lub siedzącej do stojącej.
Ryzyko wzrasta:
- wraz z wiekiem,
- u osób z cukrzycą,
- w chorobie Parkinsona,
- przy niewydolności serca,
- w chorobach nadnerczy i przysadki,
- podczas odwodnienia,
- po intensywnym wysiłku,
- podczas upałów,
- przy długotrwałym staniu.
Stopnie nasilenia hipotonii ortostatycznej:
- I stopień – bez objawów,
- II stopień – zawroty głowy i zaburzenia widzenia,
- III stopień – omdlenie,
- IV stopień – przedłużające się zaburzenia świadomości.
Kto jest najbardziej narażony podczas upałów? Największe ryzyko występuje u:
- osób po 65. roku życia,
- pacjentów z chorobami serca,
- osób z cukrzycą,
- osób odwodnionych,
- osób wykonujących ciężką pracę fizyczną na zewnątrz,
- kobiet w ciąży,
- osób przyjmujących leki obniżające ciśnienie lub moczopędne.
U seniorów zdolność organizmu do szybkiego dostosowania się do zmian pozycji ciała oraz temperatury jest znacznie mniejsza, dlatego nawet niewielki spadek ciśnienia może doprowadzić do omdlenia.
Jak zapobiegać spadkom ciśnienia?
Podstawą leczenia hipotonii jest odpowiedni styl życia.
W okresie wysokich temperatur warto:
- regularnie nawadniać organizm (ilość płynów należy dostosować do wieku, aktywności fizycznej i zaleceń lekarza),
- spożywać częste, lekkie posiłki,
- unikać długotrwałego głodzenia,
- unikać alkoholu, który nasila odwodnienie,
- unikać przegrzania organizmu i długiego przebywania na słońcu,
- nie pozostawać długo w pozycji stojącej,
- wstawać powoli z łóżka – najpierw usiąść na około 30 sekund, a następnie spokojnie wstać z podparciem,
- unikać intensywnego wysiłku fizycznego w godzinach największych upałów,
- rozważyć stosowanie pończoch uciskowych lub pasów brzusznych, jeśli zaleci je lekarz,
- spać z lekko uniesioną górną częścią ciała.
U części pacjentów lekarz może zalecić zwiększenie podaży soli lub zastosowanie leczenia farmakologicznego. Nie należy jednak samodzielnie zwiększać ilości soli w diecie bez konsultacji medycznej, zwłaszcza w przypadku chorób serca, nerek lub nadciśnienia.
Po konsultacji z lekarzem niektórzy pacjenci stosują również preparaty roślinne zawierające m.in. ekstrakty z głogu lub inne środki wspomagające, jednak ich stosowanie powinno być zawsze uzgodnione ze specjalistą.
Czy hipotonia jest groźna?
U wielu osób niedociśnienie nie powoduje poważnych konsekwencji. Jeżeli jednak pojawiają się objawy lub dochodzi do znacznych spadków ciśnienia, może ono prowadzić do:
- omdleń,
- urazów i złamań po upadkach,
- niedokrwienia mózgu, serca i nerek,
- pogorszenia koncentracji,
- przewlekłego zmęczenia,
- obniżenia jakości życia.
Szczególnie niebezpieczne są omdlenia u osób starszych, u których ryzyko ciężkich urazów jest znacznie większe.
Jak rozpoznaje się hipotonię?
Diagnostyka obejmuje:
- regularne pomiary ciśnienia tętniczego,
- pomiary po zmianie pozycji ciała,
- test ortostatyczny,
- morfologię krwi,
- badanie ogólne moczu,
- oznaczenie elektrolitów,
- oznaczenie glukozy,
- badania hormonalne (m.in. tarczycy i kortyzolu),
- EKG,
- echo serca,
- w wybranych przypadkach tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Jeżeli niskie ciśnienie utrzymuje się w kolejnych pomiarach lub towarzyszą mu zawroty głowy, omdlenia, utrata przytomności, ból w klatce piersiowej czy nasilone osłabienie, należy skonsultować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej lub kardiologiem. Specjalista oceni przyczynę dolegliwości i w razie potrzeby zleci dodatkowe badania. Żródła:
Narodowy Instytut Kardiologii, Centrum Wsparcia Badań Klinicznych (https://ikard.pl/;
https://www.czytelniamedyczna.pl/; Medycyna Praktyczna dla Pacjentów (https://www.mp.pl/pacjent)
Renata Bech
Ilustracja poglądowa AI
