Od 28 czerwca 2025 roku w całej Unii Europejskiej obowiązują przepisy wynikające z tzw. Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA). W Polsce regulacje te zostały wdrożone poprzez ustawę z 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze, określaną jako Polski Akt o Dostępności (PAD).
Nowe przepisy mają na celu zapewnienie, aby kluczowe produkty i usługi były dostępne dla osób z niepełnosprawnościami oraz wszystkich użytkowników o szczególnych potrzebach. Polski Akt o Dostępności jest kolejnym elementem rozwijającego się systemu regulacji dotyczących dostępności. Wcześniej w Polsce przyjęto już m.in.:
• ustawę o dostępności cyfrowej podmiotów publicznych (2019),
• ustawę o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (2019).
Nowa regulacja rozszerza zakres obowiązków na sektor gospodarczy i obejmuje dostępność wielu produktów oraz usług dostępnych na rynku.
Kogo dotyczą nowe przepisy
Polski Akt o Dostępności obejmuje szeroki krąg podmiotów działających w gospodarce. Są to m.in.:
• producenci i importerzy produktów,
• dystrybutorzy,
• usługodawcy,
• podmioty realizujące zamówienia publiczne,
• podmioty korzystające ze środków Funduszy Europejskich.
W praktyce oznacza to, że dostępność staje się jednym z ważnych standardów funkcjonowania rynku.
Jakie produkty muszą być dostępne
Ustawa obejmuje różne urządzenia i technologie wykorzystywane w codziennym życiu. Wśród nich znajdują się m.in.:
• komputery i ich systemy operacyjne (np. smartfony czy laptopy),
• terminale płatnicze,
• terminale samoobsługowe, takie jak bankomaty czy automaty biletowe,
• urządzenia do świadczenia usług telekomunikacyjnych (np. modemy i routery),
• czytniki książek elektronicznych,
• sprzęt umożliwiający dostęp do usług audiowizualnych, np. dekodery.
Usługi objęte wymaganiami dostępności
Nowe regulacje obejmują również wiele usług cyfrowych i finansowych. Wśród nich znajdują się m.in.:
• usługi bankowości detalicznej,
• e-handel,
• usługi łączności elektronicznej (telefoniczne i internetowe),
• usługi dostępu do audiowizualnych usług medialnych, np. platform VOD,
• cyfrowa informacja w transporcie pasażerskim,
• rozpowszechnianie książek elektronicznych.
Celem jest zapewnienie, aby użytkownicy – niezależnie od swoich ograniczeń – mogli korzystać z tych usług w równym stopniu.
System nadzoru nad dostępnością
Nadzór nad przestrzeganiem przepisów dotyczących dostępności produktów i usług sprawuje Prezes Zarządu PFRON, który pełni rolę głównej instytucji w systemie nadzoru rynku.
W system zaangażowane są również inne instytucje publiczne, w tym m.in.:
• Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej,
• Prezes Urzędu Transportu Kolejowego,
• Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego,
• Rzecznik Finansowy,
• Minister Cyfryzacji oraz organy celne.
Do ich zadań należy m.in. kontrola przedsiębiorstw, monitorowanie dostępności produktów i usług oraz wydawanie decyzji nadzorczych.
Budowanie systemu nadzoru rynku
Wdrażanie nowych przepisów wspiera projekt realizowany przez PFRON i Urząd Komunikacji Elektronicznej, którego celem jest rozwój systemu nadzoru rynku w zakresie dostępności produktów i usług.
Projekt finansowany z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego obejmuje m.in.:
• rozwój kompetencji pracowników instytucji nadzorczych,
• tworzenie nowych miejsc pracy w instytucjach odpowiedzialnych za kontrolę rynku,
• opracowanie procedur i wytycznych dotyczących nadzoru nad dostępnością.
Działania informacyjne i wsparcie dla przedsiębiorców
W związku z wdrażaniem przepisów prowadzone są liczne działania informacyjne i edukacyjne. Obejmują one m.in.:
• publikację wytycznych dla przedsiębiorców dotyczących zapewniania dostępności produktów i usług,
• organizację webinarów i spotkań informacyjnych,
• prowadzenie strony internetowej z odpowiedziami na najczęściej zadawane pytania,
• działania informacyjne w mediach społecznościowych.
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej przygotowało również publikacje wspierające przedsiębiorców, w tym poradnik dla mikroprzedsiębiorstw oraz podręcznik dotyczący prowadzenia biznesu zgodnie z Polskim Aktem o Dostępności.
Dostępność jako standard nowoczesnego rynku
Wprowadzenie Polskiego Aktu o Dostępności oznacza ważną zmianę w funkcjonowaniu rynku produktów i usług. Dostępność staje się nie tylko wymogiem prawnym, ale również elementem budowania nowoczesnych i przyjaznych rozwiązań dla wszystkich użytkowników.
Nowe przepisy mają pomóc w eliminowaniu barier, zwiększyć udział osób z niepełnosprawnościami w życiu społecznym oraz promować projektowanie uniwersalne w biznesie i usługach.
Opracowano na podstawie prezentacji przedstawicieli MFiPR z ostatniego spotkania sygnatariuszy Partnerstwa na rzecz dostępności, które odbyło się 2 marca.
(ŁM)
