Sejmik Województwa Śląskiego z inicjatywy Przewodniczącego Jacka Jarco ogłosił rok 2026 Rokiem Górali i Obrzędów Pasterskich, podkreślając znaczenie kultury pasterskiej dla historii i współczesności regionu Beskidów. Dodatkowo rok 2026 ma także wymiar międzynarodowy – Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) ogłosiła go Międzynarodowym Rokiem Pastwisk i Pasterzy, zwracając uwagę na rolę tradycyjnego pasterstwa w ochronie krajobrazu, bioróżnorodności oraz dziedzictwa kulturowego wielu regionów świata w tym również Polski.
Należy zwrócić uwagę, że Beskidy to nie tylko malownicze krajobrazy i górskie szlaki, ale również skarbnica tradycji, zwyczajów i obrzędów przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Góralszczyzna to nie tylko muzyka i stroje, ale przede wszystkim system wartości, praca, gościnność i przywiązanie do ziemi. To także bogactwo rzemiosła – od budownictwa drewnianego, przez rzeźbę, haft i koronczarstwo, po tradycyjną obróbkę wełny.
Kultura pasterska, z której wywodzą się takie zwyczaje jak redyk – uroczysty przemarsz baców, juhasów i stad owiec – stanowi żywe świadectwo historii Beskidów. Jej korzenie sięgają zaś czasów wołoskich osadników, którzy przed wiekami wprowadzili na te tereny gospodarkę pasterską.
Województwo śląskie od lat aktywnie wspiera te tradycje, m.in. poprzez program „Owca Plus”, który realizowany jest od 2008 roku. Celem programu jest ochrona przyrody i krajobrazu poprzez prowadzenie tradycyjnego wypasu owiec i kóz w Beskidach i na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, popularyzacja gospodarki pasterskiej i wiedzy o regionalnych zasobach przyrodniczych oraz promocja Programu.
Dzięki realizacji „Owca Plus”, przywrócono do użytkowania rolniczego część hal, łąk i polan górskich w Beskidach oraz muraw kserotermicznych na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, zwiększyło się pogłowie owiec ras rodzimych i zainteresowanie produktami pochodzenia owczego oraz przywrócono dawne tradycje, zwyczaje i kulturę góralską. Program „Owca Plus” wspiera również organizację imprez kulturalnych – takich jak np. Jarmark Pasterski w Koniakowie, który odbywa się co roku w sierpniu.
Bacowanie wśród beskidzkich górali pozostaje żywą opowieścią o ludziach, którzy od pokoleń żyją w rytmie gór, strzegąc ich krajobrazu i kulturowej pamięci. Tradycja ta została również wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, co potwierdza jej wyjątkową wartość. Już w tym roku będzie można zobaczyć owce na beskidzkich halach, spróbować swoich sił przy wyrobie sera oraz wziąć udział w warsztatach obróbki wełny. Będzie to okazja, aby z bliska poznać pasterskie rzemiosło i pogłębić wiedzę o dziedzictwie kulturowym, które wciąż żyje i rozwija się w naszych górach.
Wszystkie wydarzenia związane z „Rokiem Górali i Obrzędów Pasterskich” i programem „owca plus” mają na celu wzmocnienie świadomości kulturowej mieszkańców regionu, wsparcie inicjatyw lokalnych związanych z tradycją pasterską oraz promocję góralskiej kultury w przestrzeni publicznej i edukacyjnej. Aby osobiście przekonać się do naszej beskidzkiej kultury zapraszam w Beskidy gdzie każdy na żywo może zobaczyć np. wypas owiec, produkcję oscypków, bryndzy, obróbkę wełny czy także spróbować swoich sił przy „heklowaniu” czyli szydełkowaniu koronek koniakowskich..
Andrzej Koenig, ociemniały
Fot. Pixabay/zdjęcie ilustracyjne
