Teatr dostępny na festiwalu w Toruniu

W dniach od 12 do 14 kwietnia 2026 roku trwała piąta edycja festiwalu „Za kulisami. Toruńskie spotkania wokół dramatu”. Tegoroczna odsłona poświęcona była m.in. dostępności teatru dla osób z niepełnosprawnościami wzroku i słuchu.

Osoby uczestniczące w tegorocznej odsłonie Festiwalu próbowały odpowiedzieć m.in. na pytania: Jakie efekty przynosi otwarcie teatru na temat dostępności rozumianej jako integralna część doświadczania? Czy praktyka dostępności może rozwijać język współczesnej sztuki? 

Przez trzy dni uczelniane mury Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu stały się przestrzenią dialogu, w której sztuka spotkała się z uważnością na potrzeby drugiego człowieka, a refleksja akademicka z konkretem praktyków. 

Festiwal zainaugurował w piątek (10.04.) spektakl „Gorgon Syndrome”, przygotowany przez grupę NODOstage w ramach projektu Universal Art Design realizowanego przez Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury w Toruniu a dofinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach projektu Kreatywna Europa. Wybór tego spektaklu był nieprzypadkowy – osoby twórcze: Tatsiana Popova, Yana Alekseenko, Alana Ivory, Nadzeya Sheibak, Nela Agrenich, Sonia Rosa, Pavel Sheibak, Raman Sauchuk, Maciej Miecznikowski i Alisa Kisel zadbały o to, aby był wielozmysłowy, inkluzywny i uniwersalnie zaprojektowany. Po prezentacji odbyło się spotkanie prowadzone przez Magdalenę Jasińską, w którym udział wzięły twórczynie spektaklu, w tym Sonia Rosa tłumaczka Polskiego Języka Migowego i jednocześnie odtwórczyni roli tytułowej Gorgony. Rozmowa odsłoniła kulisy pracy nad spektaklem, w którym dostępność nie stanowi dodatku, lecz jeden z fundamentów jego stworzenia a język migowy jest istotną częścią fabuły i gry aktorskiej.

Wśród zaproszonych na festiwal były osoby z Wojewódzkiego Ośrodka Animacji Kultury prezentując swoje dobre praktyki, pokazując, że dostępność może rozwijać język teatru i poszerzać jego oddziaływanie.  Zaangażowanie i obecność publiczności, zwłaszcza studentów, studentek oraz kadry akademickiej, nadało spotkaniom szczególnego znaczenia. Liczne pytania, komentarze i refleksje pokazały, jak duża jest potrzeba rozmowy o dostępności w teatrze a środowisko akademickie coraz śmielej sięga po konkretne przykłady praktyk, które realnie zmieniają sposób uczestnictwa w kulturze.

Patrycja Gancarczyk, koordynatorka dostępności z WOAK-u zaprezentowała swój autorski przewodnik sensoryczny. Uczestniczki i uczestnicy mieli okazję bezpośrednio zapoznać się z jego strukturą: dotykowymi elementami, opisami w prostym języku, kontrastową typografią oraz alfabetem Braille’a. Prelegentka opowiedziała o procesie jego powstawania, wyzwaniach projektowych oraz odbiorze przez publiczność. Podkreśliła także potencjał przewodników jako narzędzi, które mogą towarzyszyć spektaklowi w czasie rzeczywistym, pogłębiając jego odbiór  zarówno dla osób z niepełnosprawnością wzroku, w spektrum autyzmu, z ADHD czy niepełnosprawnością intelektualną, jak i dla wszystkich, którzy chcą doświadczać teatru wielozmysłowo. Po wystąpieniu odbyła się dyskusja, w której głos zabrała między innymi Katarzyna Peplinska-Pietrzak, koordynatorka dostępności z Narodowego Starego Teatru w Krakowie, zwracając uwagę na wyjątkową estetykę przewodnika. Jak zaznaczyła, jest to przykład, który pokazuje, że dostępność i wysoka jakość wizualna mogą współistnieć, wzajemnie się wzmacniając.

Z kolei Magdalena Jasińska z WOAK-u zaprezentowała projekt Universal Art Design międzynarodową inicjatywę angażującą młode osoby twórcze z Polski, Serbii i Włoch, w tym osoby z niepełnosprawnościami i grup marginalizowanych. Jej wystąpienie zapraszało do zmiany perspektywy: dostępność powinna być uwzględniana już na etapie projektowania wydarzeń artystycznych, a nie dopiero jako uzupełnienie gotowego dzieła. Opowiedziała czym jest uniwersalne projektowanie i na jakich zasadach się opiera, opisała spektakle zrealizowane w ramach projektu i wspomniała o nadchodzącej publikacji, która zbierze doświadczenia osób uczestniczących w projekcie ze wszystkich trzech krajów partnerskich.

Program festiwalu był bogaty i wielowątkowy. Obok wystąpień osób z WOAK-u znalazły się prezentacje eksperckie, warsztaty oraz dyskusje panelowe. Katarzyna Peplinska-Pietrzak przybliżyła ewolucję audiodeskrypcji (od precyzyjnego opisu po formy bardziej interpretacyjne). Warsztaty prowadzone przez Katarzynę Makowską, Beatę Głuchowicz-Marcinkowską oraz Katarzyna Peplinską-Pietrzak umożliwiły praktyczne doświadczenie zagadnień związanych z dostępnością. W dyskusji moderowanej przez profesor Marzennę Wiśniewską szczególne miejsce zajęła rola polskiego języka migowego jako autonomicznego języka sztuki, współtworzącego różnorodność sceniczną. Z kolei wykład profesora Artura Dudy ukazał audiodeskrypcję jako narzędzie interpretacji, wpisane w szerszy kontekst historii teatru i filmu.

Organizatorzy i organizatorki festiwalu zasługują na wyrazy uznania za stworzenie wydarzenia, które łączy wysoki poziom merytoryczny z otwartością na dialog i praktykę. Zespół Badawczy „Performatyka i Studia nad Przekładem Dramatu”, Studenckie Koło Teatrologiczne UMK, WOAK, Polski Związek Głuchych Oddział Kujawsko-Pomorski oraz Zespół Wsparcia Osób ze Szczególnymi Potrzebami UOWiRO UMK przygotowali przestrzeń, w której dostępność stała się realnym  doświadczeniem i ciekawym artystycznie, rozwijającym wyzwaniem. Okazuje się, że  teatr dostępny to teatr pełniejszy, przestrzeń, w której różnorodność odbioru wzbogaca sens, a uważność na potrzeby publiczności otwiera nowe możliwości.  Źródło: Monika Dejnecka – WOAK Toruń oraz materiał Organizatora

Andrzej Koenig, ociemniały

Fot. Użyczone/archiwum autora

Miejsce na Twoją reklamę!

guest

0 komentarzy
Najstarsze
Najnowsze Najwięcej głosów
Opublikuj post: