
Moje dzieci są zabezpieczone majątkowo, mają własne domy. Chciałabym swoje mieszkanie (w którym mieszkam) przepisać dorosłej wnuczce. Co będzie lepsze: testament czy darowizna?
Mówiąc potocznie „przepisać mieszkanie” można mieć na myśli testament, darowiznę, umowę o dożywocie, sprzedaż, a nawet zamianę. Wybór wymaga głębokiego zastanowienia ze względu na konsekwencje prawne kryjące się pod poszczególnymi formami owego „przepisania”.
Przede wszystkim należy odpowiedzieć sobie na pytanie czy chce Pani, aby mieszkanie stało się własnością wnuczki już teraz – za Pani życia czy też dopiero po Pani śmierci.
Jeśli własność ma przejść teraz, należy zawrzeć umowę darowizny. Darowizna, jak wszystkie umowy skutkujące przeniesieniem własności nieruchomości (wyodrębniony, posiadający księgę wieczystą lokal jest nieruchomością) lub przeniesieniem społecznego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego wymagają formy aktu notarialnego. Oznacza to, że umowę sporządzi notariusz w oparciu o dostarczone przez Panią i wnuczkę dane i dokumenty, zgodnie z wolą obu stron umowy, tj. darczyńcy i obdarowanej. Przy darowiźnie konieczna jest obecność obu stron, tj. Pani jako darczyńcy i wnuczki jako obdarowanej.
Jeśli jest to Pani jedyne mieszkanie, notariusz zaproponuje, aby jednocześnie z darowizną wnuczka ustanowiła dla Pani służebność osobistą zamieszkiwania w tym lokalu. Najczęściej jest to służebność dożywotnia i bezpłatna, co oznacza, że ma Pani prawo do końca swoich dni mieszkać w mieszkaniu wnuczki nie ponosząc z tego tytułu opłat (chyba, że będzie chciała Pani płacić za tzw. media).
Trzeba pamiętać, że skutkiem darowizny jest przeniesienie własności, zatem w księdze wieczystej jako właścicielka będzie odtąd wpisana wnuczka. Pani, oprócz tego, że będzie miała prawo w lokalu mieszkać, nie będzie już o nim decydować. Nie będzie go Pani np. mogła sprzedać czy też „przepisać” innej osobie.
Jeśli natomiast Pani życzeniem jest, aby pozostać właścicielem mieszkania do końca swoich dni, powinna Pani sporządzić testament. Polski kodeks cywilny jako podstawową formę testamentu wskazuje testament własnoręczny. Oznacza to, że każdy z nas może taki testament sporządzić w domu spisując go własnoręcznie. Samo podpisanie się przez Panią pod tekstem sporządzonym przez inną osobę lub pod tekstem wydrukowanym nie spełnia wymogów własnoręczności i powoduje, że taki „testament” jest nieważny.
Zachęcam jednak do wizyty u notariusza i sporządzenia testamentu w formie aktu notarialnego. Notariusz po przeprowadzeniu z Panią rozmowy i wyjaśnieniu wszystkich zawiłości dotyczących sukcesji, sformułuje treść Pani ostatniej woli. Oryginał podpisany przez Panią pozostanie u notariusza, a Pani otrzyma wypis z mocą oryginału.
W przypadku testamentu wystarczy, aby Pani sama pojawiła się u notariusza.
Jeśli zdecyduję się na darowiznę, to czy oprócz wizyty u notariusza w celu podpisania aktu notarialnego musimy jeszcze coś załatwiać?
Notariusz sporządzi umowę darowizny, po jej odczytaniu, potwierdzeniu przez strony, że umowa jest zgodna z ich wolą oraz podpisaniu, notariusz wyda Paniom wypisy umowy i w tym samym dniu w systemie teleinformatycznym złoży wniosek o wpisy w księdze wieczystej. Ponadto notariusz w imieniu Pań wyśle wypisy umowy do sądu prowadzącego księgę wieczystą, właściwej geodezji i Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. W przypadku spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu wypis będzie doręczony również właściwej spółdzielni mieszkaniowej.
Wnuczka jako nowy właściciel mieszkania powinna zgłosić się tylko do właściwej gminy w sprawie podatku od nieruchomości oraz do zarządcy nieruchomości wspólnej mieszczącej lokal.
Na wpisy do księgi wieczystej trzeba będzie poczekać. Po ich dokonaniu obie Panie otrzymacie listem poleconym zawiadomienie z sądu prowadzącego księgę wieczystą dla mieszkania.
Wnuczka jest już zamężna czy w przypadku darowizny mieszkania jego właścicielem będzie automatycznie także mąż wnuczki?
Nie. Co do zasady, zgodnie z art.33 pkt 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę wchodzą do majątku osobistego wnuczki, chyba, że Pani wyraźnie sobie zażyczy w akcie notarialnym, aby mieszkanie weszło do jej majątku wspólnego z mężem. Wówczas jednak trzeba się będzie liczyć z podatkiem od darowizny w części przypadającej na męża wnuczki. Istnieje przepis zwalniający z tego podatku, ale trzeba spełnić warunki określone w art.16 ustawy z dnia 28.07.1983 roku o podatku od spadków i darowizn.
Jakie opłaty wiążą się z darowizną?
Wszystkie koszty związane z darowizną pobiera notariusz, tzn. opłatę sądową za wpisanie wnuczki jako właścicielki mieszkania oraz za wpisanie służebności zamieszkiwania na Pani rzecz, taksę notarialną i podatek Vat, opłatę za złożenie wniosku wieczystoksięgowego oraz za wypisy umowy.
W przypadku darowizny dla wnuczki przepisy przewidują praktycznie bezwarunkowe zwolnienie od podatku (art.4a ustawy z dnia 28.07.1983 roku o podatku od spadków i darowizn). Zgłoszenia darowizny w organie podatkowym dokona za wnuczkę notariusz.
A jeśli jednak zdecyduję się na testament?
Jak już Pani wie, testament nie przenosi własności, dlatego do jego sporządzenia jest potrzebna tylko Pani. Skutek prawny w przypadku sporządzenia testamentu następuje dopiero z chwilą śmierci testatora, ponadto wymagane jest przeprowadzenie sprawy spadkowej, o której poniżej. Wszystko dlatego, że dopóki testator żyje, może testament w każdej chwili zmienić lub odwołać.
Jeśli Pani w testamencie powoła do dziedziczenia całości spadku (w tym mieszkania) wnuczkę lub zapisze Pani wnuczce tylko samo mieszkanie tytułem zapisu windykacyjnego (pozostały majątek pozostawiając np. dzieciom), po Pani odejściu konieczne będzie przeprowadzenie po Pani sprawy spadkowej w sądzie lub u notariusza. Ponieważ testament można zmieniać lub odwołać, sąd lub notariusz na podstawie wymaganych przepisami dokumentów wyda dokument stwierdzający (poświadczający) prawa do spadku. Sprawa toczy się z udziałem wszystkich Pani spadkobierców ustawowych (dzieci) oraz spadkobierczyni powołanej w testamencie. Po uzyskaniu sądowego stwierdzenia nabycia spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia należy spadek zgłosić w Urzędzie Skarbowym – w celu zachowania zwolnienia od podatku od spadku (gdyż tu notariusz nie jest uprawniony tak jak przy darowiźnie do zgłaszania spadku za spadkobiercę) w terminie ustawowym (obecnie dla najbliżej rodziny to 6 miesięcy).
Niezależnie od powyższego – na podstawie uzyskanego dokumentu (postanowienia sądowego lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia) – należy niezwłocznie złożyć wniosek o wpis spadkobiercy do księgi wieczystej odziedziczonego mieszkania.
Należy pamiętać o uprawnieniu do zachowku przysługującym Pani dzieciom (tj. spadkobiercom ustawowym).
W sprawie spadkowej spadkobiercy w sądzie mogą być reprezentowani przez pełnomocnika. U notariusza w procedurze sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia – konieczny jest osobisty udział wszystkich spadkobierców ustawowych i testamentowych.
Podsumowując:
- Darowizna to umowa, wymaga obecności u notariusza i podpisów obu stron, jej skutkiem jest przeniesienie własności mieszkania na obdarowaną z chwilą podpisania umowy, większości zgłoszeń do sądu i urzędów dokonuje za strony umowy notariusz, koszty darowizny są liczone od wartości mieszkania, a więc są wyższe niż koszty testamentu, jednak później nie trzeba już załatwiać żadnych formalności.
- Testament to jednostronne oświadczenia ostatniej woli testatora, tylko testator zgłasza się do notariusza i podpisuje testament, jego skutek prawny jest odroczony do chwili śmierci testatora, na koszty testamentu nie wpływa wartość mieszkania, są więc one niże od kosztów darowizny, po śmierci testatora spadkobierca jest zobowiązany do załatwienia szeregu wyżej wskazanych formalności.
Notariusze Izby Notarialnej we Wrocławiu – Okręg Jeleniogórski
Fot. Pixabay


