22 lipca obchodzimy Światowy Dzień Mózgu, ustanowiony na pamiątkę powstania Światowej Federacji Neurologii podczas Międzynarodowego Kongresu Neurologicznego w Brukseli w 1975 roku. To nie tylko okazja do przypomnienia, jak niezwykłym organem jest ludzki mózg, ale przede wszystkim moment, by uświadomić sobie, że jego zdrowie zależy w dużej mierze od naszych codziennych wyborów.
Mózg jest najbardziej skomplikowanym narządem ludzkiego ciała. Waży około 1,3–1,4 kg, a tworzy go około 86 miliardów neuronów, które komunikują się między sobą za pomocą bilionów połączeń synaptycznych. To właśnie dzięki tej niezwykle złożonej sieci możemy myśleć, zapamiętywać, odczuwać emocje, podejmować decyzje, poruszać się i wykonywać nawet najbardziej skomplikowane czynności. Choć nauka każdego roku odkrywa nowe tajemnice dotyczące funkcjonowania mózgu, jedno jest pewne – o jego kondycję warto dbać przez całe życie.
Zaburzenia neurologiczne należą dziś do największych wyzwań współczesnej medycyny. Są główną przyczyną niepełnosprawności oraz drugą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie.
Skala problemu jest ogromna:
- około 165 milionów Europejczyków żyje z chorobami mózgu,
- choroby neurologiczne dotyczą już nawet 30% Polaków i znajdują się wśród dziesięciu największych problemów zdrowotnych w kraju,
- prognozy wskazują, że do 2028 roku liczba rozpoznawanych chorób neurologicznych w Polsce wzrośnie o około 25%.
Według danych za 2022 rok:
- w Polsce działało 208 oddziałów neurologicznych, na których hospitalizowano blisko 223 tysiące pacjentów,
- funkcjonowało 1427 poradni neurologicznych, udzielających ponad 4,5 miliona porad rocznie,
- zarejestrowano niemal 184 tysiące osób z chorobą Alzheimera,
- ponad 346 tysięcy osób chorowało na chorobę Parkinsona i inne zaburzenia ruchowe,
- odnotowano 79 tysięcy przypadków udaru niedokrwiennego mózgu,
Jednocześnie system ochrony zdrowia mierzy się z niedoborem specjalistów. Według danych Naczelnej Izby Lekarskiej zawód wykonuje około 4,5 tysiąca neurologów i ok. 470 neurologów dziecięcych, a średni wiek lekarza neurologa wynosi około 50 lat.
Do najczęściej występujących schorzeń neurologicznych należą:
- choroba Alzheimera i inne otępienia,
- choroba Parkinsona,
- udar mózgu,
- padaczka,
- migrena,
- stwardnienie rozsiane,
- rdzeniowy zanik mięśni,
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
- nowotwory układu nerwowego,
- zaburzenia ze spektrum autyzmu,
- powikłania neurologiczne związane z przedwczesnym porodem.
Wiele z tych chorób nie daje się całkowicie wyleczyć, ale ich ryzyko można ograniczać poprzez zdrowy styl życia i odpowiednią profilaktykę.
Choć na część czynników, takich jak wiek czy genetyka, nie mamy wpływu, bardzo wiele zależy od naszych codziennych nawyków. To właśnie one mogą pomóc zachować sprawność umysłową na długie lata.
1. Jedz dla zdrowia mózgu
Najlepiej sprawdza się dieta bogata w:
- warzywa i owoce,
- pełnoziarniste produkty zbożowe,
- ryby morskie będące źródłem kwasów omega-3,
- orzechy i nasiona,
- rośliny strączkowe,
- oliwę z oliwek.
Warto ograniczać żywność wysoko przetworzoną, nadmiar cukru i tłuszczów trans.
2. Ruszaj się codziennie
Regularna aktywność fizyczna poprawia ukrwienie mózgu, wspiera pamięć, koncentrację i zmniejsza ryzyko udaru oraz chorób otępiennych.
Nie trzeba od razu biegać maratonów. Już 30 minut spaceru, jazdy na rowerze czy pływania większość dni tygodnia przynosi wymierne korzyści.
3. Trenuj swój mózg
Mózg lubi wyzwania. Warto:
- czytać książki,
- uczyć się języków obcych,
- rozwiązywać krzyżówki i łamigłówki,
- poznawać nowe umiejętności,
- rozwijać zainteresowania.
Aktywność intelektualna wspiera tzw. rezerwę poznawczą, która może opóźniać wystąpienie objawów chorób neurodegeneracyjnych.
4. Wysypiaj się
Podczas snu mózg regeneruje się, porządkuje informacje i usuwa produkty przemiany materii. Dorosły człowiek powinien spać 7–9 godzin na dobę.
5. Ogranicz stres
Przewlekły stres negatywnie wpływa na pamięć, koncentrację i zdrowie psychiczne. Pomocne mogą być:
- ćwiczenia oddechowe,
- medytacja,
- joga,
- kontakt z naturą,
- regularny odpoczynek.
6. Nawadniaj organizm
Nawet niewielkie odwodnienie może pogarszać koncentrację, pamięć oraz szybkość myślenia. Dlatego warto pamiętać o regularnym piciu wody przez cały dzień.
7. Nie pal i ogranicz alkohol
Palenie papierosów oraz nadmierne spożycie alkoholu zwiększają ryzyko udaru mózgu, otępienia i wielu innych chorób neurologicznych.
Nie lekceważ pierwszych objawów
Wczesna diagnoza wielu chorób neurologicznych pozwala szybciej rozpocząć leczenie i poprawić jakość życia pacjentów.
Niepokój powinny wzbudzić m.in.:
- nagłe zaburzenia mowy,
- osłabienie lub drętwienie kończyn,
- problemy z pamięcią, które utrudniają codzienne funkcjonowanie,
- nawracające silne bóle głowy,
- zaburzenia równowagi,
- drżenie kończyn,
- napady padaczkowe.
W przypadku takich objawów należy skonsultować się z lekarzem.
Europejska Akademia Neurologii (EAN) w 2022 roku ogłosiła Strategię Zdrowia Mózgu (Brain Health Strategy), której najważniejszym celem jest wydłużenie życia w zdrowiu, opóźnienie rozwoju niepełnosprawności oraz zmniejszenie liczby przedwczesnych zgonów spowodowanych chorobami neurologicznymi.
Światowy Dzień Mózgu przypomina, że o ten niezwykły narząd warto dbać każdego dnia, a nie dopiero wtedy, gdy pojawią się problemy zdrowotne. Zdrowa dieta, regularny ruch, odpowiednia ilość snu, aktywność intelektualna, nawodnienie i profilaktyczne badania to proste działania, które mogą przynieść ogromne korzyści.
Źródła: HEALTHCARE POLICY SUMMIT NEUROLOGIA RAPORT, Warszawa, 23 czerwca 2022 r.;Neurologia w Polsce. Stan obecny i perspektywy rozwoju. Polskie Towarzystwo Neurologiczne. Fundacja Zdrowie i Edukacja Ad Meritum. Warszawa 2024; https://www.gov.pl/web/psse-kamien-pomorski/swiatowy-dzien-mozgu
Opr. Renata Bech
Ilustracja poglądowa AI
