Czym jest w obecnych czasach pojęcie dostępności chyba nie trzeba nikomu przypominać. Jednak w najbliższym czasie zbliża się wielka zmiana, której nie warto ignorować. Już 28 czerwca 2025 roku wchodzi w życie Europejski Akt o Dostępności (EAA) czyli nowe przepisy, które całkowicie z mienią podejście do projektowania przestrzeni publicznych, budynków i usług. Wprowadzane zmiany to nie tylko kwestia zgodności z prawem ale także kwestia szacunku, wygody, bezpieczeństwa i odpowiedzialności.
W praktyce zmiany oznaczają, że każdy kto zarządza budynkiem, prowadzi firmę, instytucję lub odpowiada za przestrzeń publiczną – musi zapewnić, że Twoje obiekty są przyjazne dla osób starszych, z niepełnosprawnościami, rodzin z dziećmi, a także osób o różnych potrzebach. Nie chodzi tutaj tylko o np. podjazd przed wejściem ale o całościowe, funkcjonalne i przemyślane rozwiązania.
26 kwietnia 2024 r. Sejm uchwalił ustawę o zapewnieniu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Wprowadziła ona do polskiego prawa unijną dyrektywę zwaną Europejskim Aktem o Dostępności (EAA). Ustawa ta jest określana jako Polski Akt o Dostępności (PAD). Obecnie prawne obowiązki zapewnienia dostępności dotyczą przede wszystkim podmiotów administracji publicznej.
Od 28 czerwca 2025 dostępność powinna być również standardem w podmiotach gospodarczych oraz oferowanych przez nie produktach i usługach. Celem tej ustawy jest ułatwienie wszystkim użytkownikom, niezależnie od ich potrzeb, korzystania z różnych obszarów życia, takich jak podróżowanie, zakupy, finanse.
Tak więc od końca czerwca br. podmioty gospodarcze powinny wprowadzać na rynek produkty spełniające wymagania dostępności oraz oferować i świadczyć dostępne usługi zgodnie z przepisami tej ustawy.
Ustawa dotyczy jedynie wybranych produktów i usług. Produkty objęte wymogami PAD:
- komputery i systemy operacyjne;
- terminale płatnicze oraz terminale samoobsługowe przeznaczone do świadczenia usług objętych ustawą (bankomaty, wpłatomaty, automaty biletowe i te służące do odprawy);
- konsumenckie urządzenia końcowe wykorzystywane do świadczenia usług telekomunikacyjnych i audiowizualnych usług medialnych (rutery, modemy, odtwarzacze multimedialne itp.);
- czytniki książek elektronicznych.
Do usług objętych wymogami ustawy należą:
- usługi dostępu do audiowizualnych usług medialnych, czyli do takich treści jak: filmy, programy telewizyjne, audycje radiowe;
- usługi telekomunikacyjne;
- usługi w zakresie pasażerskiego transportu drogowego, lotniczego, kolejowego i wodnego, w tym również udzielanie informacji o podróżach w czasie rzeczywistym;
- usługi bankowości detalicznej, rozpowszechniania książek elektronicznych oraz handlu elektronicznego.
Dostępność produktu oznacza, że każdy, niezależnie od swoich możliwości, może z niego wygodnie korzystać. Dotyczy to zarówno instrukcji, etykiet i ostrzeżeń, jak i sposobu obsługi samego produktu. To oznacza również, że jeśli produkt służy do komunikacji, musi oferować dostępność poprzez więcej niż jeden kanał sensoryczny oraz zapewniać alternatywne rozwiązania dla elementów wizualnych i dotykowych. Jeśli opiera się na mowie, powinien udostępniać opcje zastępujące mowę oraz alternatywne sposoby wprowadzania danych głosowych do obsługi i komunikacji.
W praktyce, zgodnie z wymogami ustawy np. osoby niewidome lub słabowidzące mogą oczekiwać, że wypłacą gotówkę z bankomatu dzięki funkcjom głosowym w urządzeniu, bez pomocy drugiej osoby, a osoba niesłysząca będzie mogła skontaktować się pisemnie z infolinią w razie jakichkolwiek problemów, np. z kartą płatniczą.
Polski Akt o Dostępności to ważny krok w kierunku zapewnienia równego dostępu do produktów i usług dla wszystkich. To duże wyzwanie dla firm, ale nasza rola jako konsumentów również ma znaczenie. Inwestycja w dostępność to inwestycja w przyszłość, to sposób na przyciągnięcie nowych użytkowników oraz to konkretne oszczędności – brak kar, lepsza obsługa, większe zaufanie społeczne.
Andrzej Koenig, ociemniały
