Czy zastanawialiście się kiedyś jak wygląda czytanie książek przez osoby słabo widzące i niewidome? Czy dla nich książki są wydawane w inny sposób? A może jest to dla tej grupy ludzi całkowicie niedostępne? Odpowiem krótko „Czytamy książki, oglądamy zdjęcia i inne grafiki”. Jak to wygląda w rzeczywistości napiszę poniżej.
Z najnowszego badania przeprowadzonego przez Bibliotekę Narodową i zaprezentowanego w kwietniu 2025 roku wynika, że czytelnictwo książek w Polsce w 2024 roku ustabilizowało się na poziomie powyżej 40%. Najwięcej czyta młodzież w wieku 15-18 lat (54%), najmniej – osoby powyżej 70. roku życia (25%). Częściej czytają kobiety (47%) niż mężczyźni (35%).
Przeszło 200 lat temu ociemniały Louis Braille wynalazł system pisma punktowego dla osób z dysfunkcją wzroku zwane potocznie pismem Braille’a. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu osoby z dysfunkcją wzroku, które chciały „czytać” książki lub prasę branżową skierowaną dla niewidomych mogły to robić przy użyciu pisma braille’a, bo dostępne były tylko takie publikacje.
Później pojawiać się zaczęły książki do „czytania słuchem”, które były nagrywane na kasety magnetofonowe. Było to coś nowego, ale jedna książka to było nawet 20 i więcej kaset magnetofonowych. Tutaj znajomość braille’a nie była potrzebna.
Dla osób słabowidzących oraz seniorów pojawiać się zaczęły książki z większą czcionką. Niestety takich tytułów jest mało i nie każda biblioteka posiada coś takiego w swoich zbiorach.
Lata osiemdziesiąte to początki audiobooków czyli książek mówionych, które cały czas towarzyszą niewidomym, ociemniałym i słabowidzącym. Na początku nagrywano głównie klasykę literatury oraz dzieła naukowe. Pierwsze nagrania obejmowały m.in. sztuki Szekspira.
Obecnie dostępne są wszystkie gatunki literatury takie, jak: romanse, kryminały, powieści obyczajowe, biografie, Felietony, wyjątkowe albumy tyflograficzne z wypukłymi ilustracjami, Przewodniki turystyczne dostępne w wersji dotykowej i audio, książki edukacyjne dla dzieci.
Audiobooki są ogólnie dostępne w każdej bibliotece w naszym kraju, a ich ilość jest stale powiększana. W mojej okolicy np. w skoczowskiej bibliotece jest ich 1024, w Cieszynie 3667, Wiśle 2141, a w Jaworzu 980 tytułów. Biblioteki oferują także dostęp do platform internetowych m.in. Legimi i Empik Go, w których również jest możliwość odsłuchania audiobooków i podcastów.
Osoby z dysfunkcją wzroku posiadające aktualne orzeczenie o niepełnosprawności „na oczy” mogą wypożyczać do użytku własnego audiobooki on-line z Działu Zbiorów dla Niewidomych Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego.
Możliwości na dostęp do czytelnictwa w naszym kraju dla osób z niepełnosprawnościami w tym dysfunkcją wzroku jest naprawdę dużo. Wybierać można tytuły książek na różne sposoby: po tytułach, autorach, gatunkach, lektorach czytających książki czy nawet po cyklach/seriach. Osobiście korzystam z tej formy „czytania” i nadrabiam zaległości z okresu „widzenia” kiedy z czytaniem miałem „pod górkę”.
Andrzej Koenig, ociemniały
Fot. Freepik/zdjęcie ilustracyjne
