Sterole roślinne i stanole roślinne, znane łącznie jako fitosterole, to naturalne związki chemiczne, które budową przypominają cholesterol. Stanowią one składniki błon komórkowych roślin i pełnią w nich funkcje strukturalne. Ich wyjątkową właściwością jest zdolność obniżania stężenia cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL we krwi.
Mechanizm działania polega na częściowym hamowaniu wchłaniania cholesterolu w jelicie cienkim. Dzięki temu mniej cholesterolu trafia do krwiobiegu, a organizm – mimo zwiększonej produkcji w wątrobie – nie podnosi jego ogólnego poziomu. Badania wskazują, że spożywanie ok. 2 g fitosteroli dziennie może obniżyć stężenie cholesterolu całkowitego i LDL o 7–10%. Efekt może być jednak różny u poszczególnych osób. Co ważne, fitosterole nie wpływają na poziom HDL („dobrego” cholesterolu). Ważne: Sterole roślinne działają tylko wtedy, gdy są spożywane w niedługim czasie od posiłku zawierającego cholesterol.
Sterole i stanole roślinne występują w niewielkich ilościach w wielu produktach roślinnych. Najbogatsze źródła to:
oleje roślinne: rzepakowy, słonecznikowy, sezamowy, sojowy
nasiona: sezam, dynia
otręby ryżowe
orzechy: laskowe, włoskie, ziemne, pistacje, migdały
kiełki pszenicy
owoce: pomarańcze, figi
kukurydza
nasiona roślin strączkowych
Szczególnie duże ilości fitosteroli znajdują się w olejach roślinnych.
Na rynku dostępne są różne produkty tj. np.: margaryny, jogurty, mleka i napoje roślinne wzbogacone sterolami lub stanolami roślinnymi. Na etykiecie takich produktów powinna być: informacja o wzbogaceniu w sterole/stanole i zalecenie dotyczące ilości produktu, która dostarcza odpowiednią dawkę w g/dobę).
Dla kogo fitosterole? Dla osób ze zwiększonym poziomem cholesterolu i niewielkim lub umiarkowanym ryzykiem sercowo-naczyniowym, które nie wymagają leczenia farmakologicznego. Jako uzupełnienie farmakoterapii dla pacjentów stosujących leki obniżające cholesterol, ale nieosiągających docelowych wartości LDL lub nietolerujących niektórych leków ale wyłącznie pod kontrolą lekarza. Dla dorosłych i dzieci powyżej 6. roku życia z hipercholesterolemią rodzinną (zgodnie z zaleceniami lekarza).
Nie zaleca się spożywania produktów wzbogaconych sterolami i stanolami roślinnymi:
kobietom w ciąży i karmiącym, dzieciom <6 lat bez hipercholesterolemii rodzinnej,
pacjentom przyjmującym leki na obniżenie cholesterolu bez konsultacji z lekarzem.
Aby fitosterole były skuteczne należy: ograniczyć nasycone kwasy tłuszczowe, zwiększyć spożycie jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, pamiętać, że suplement diety nie zastąpi zróżnicowanej diety i zdrowego stylu życia.
Bibliografia: Wytyczne ESC/EAS dotyczące postępowania w dyslipidemiach: jak dzięki leczeniu zaburzeń lipidowych obniżyć ryzyko sercowo‑naczyniowe. https://www.prewencja.ptkardio.pl/wp-content/uploads/2020/11/wytyczne_dyslipidemie_2019.pdf; Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/sterole-roslinne-dobre-ale-nie-dla-wszystkich/
Renata Bech
Fot. AI/zdjęcie poglądowe
