Ten alfabet to więcej niż zbiór znaków – to narzędzie, które daje osobom głuchoniewidomym realną możliwość uczestniczenia w życiu społecznym. Warto go znać i doceniać, bo komunikacja to nie tylko słowa i dźwięki, ale przede wszystkim chęć porozumienia się i budowania relacji.
Alfabet Lorma został opracowany w XIX wieku przez austriackiego pisarza i publicystę Hieronymusa Lorma. Ten wyjątkowy system polega na stawianiu punktów i kreśleniu linii na dłoni rozmówcy – mogą to być zarówno wnętrze, jak i zewnętrzna strona prawej lub lewej ręki. Każdy znak odpowiada konkretnej literze alfabetu. Dzięki temu osoby głuchoniewidome mogą odbierać przekaz dotykowo. Jego atutem jest jego prostota, która sprawia, że można go szybko przyswoić oraz niskie ryzyko błędu w komunikacji. Przekaz za pomocą Lorma jest stosunkowo szybki, a sama metoda pozwala na komfortową rozmowę zarówno dla osoby głuchoniewidomej, jak i dla tłumacza czy rozmówcy.
Najczęściej stosowany jest w krajach niemieckojęzycznych: Niemczech, Austrii czy Szwajcarii, ale znalazł również swoje miejsce w Belgii, Czechach, Gruzji, a także w Polsce. W naszym kraju popularyzowany jest m.in. przez Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym, a polską wersję alfabetu opracowała Małgorzata Benisz-Stępień.
W Polsce żyje około 7–8 tysięcy osób głuchoniewidomych, z czego większość to osoby starsze. Niektórzy tracą wzrok i słuch z wiekiem, inni rodzą się z tymi ograniczeniami lub tracą oba zmysły w wyniku choroby czy wypadku. Grupa ta jest bardzo zróżnicowana – część osób widzi lub słyszy w ograniczonym zakresie, inne całkowicie nie odbierają bodźców wzrokowych i dźwiękowych.
Symbolem osób głuchoniewidomych jest biało-czerwona laska, a Światowy Dzień Osób Głuchoniewidomych przypada na 27 czerwca – dzień urodzin Helen Keller, słynnej amerykańskiej głuchoniewidomej pisarki i działaczki społecznej.
Poza alfabetem Lorma osoby głuchoniewidome korzystają z wielu innych metod porozumiewania się, to:
- Język migowy (także odbierany dotykiem)
- Daktylografia (odtwarzanie kształtów liter palcami na dłoni)
- Brajl do dłoni i brajl dwuręczny
- Pisanie na komputerze lub w komunikatorach
- Kreślenie liter na dłoni lub przedramieniu
- Tabliczki z wypukłymi literami
- Metoda Tadoma, czyli odczytywanie mowy poprzez dotyk twarzy i szyi rozmówcy
- Alfabet Morse’a (kropki i kreski wyczuwane na dłoni)
- Pisanie na plecach, które jest wyjątkowo intymną formą kontaktu.
Wybór metody zależy od stopnia uszkodzenia wzroku i słuchu, indywidualnych predyspozycji i preferencji danej osoby.
Według prognoz WHO liczba osób głuchoniewidomych będzie rosła, dlatego tak istotne jest zwiększanie świadomości społecznej i wspieranie działań na rzecz ich aktywizacji.
Renata Bech
Zdjęcie: archiwum autorki
