Od października 2025 nowe przepisy wprowadzają możliwość uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności bez konieczności osobistego stawiennictwa przed komisją. Wystarczy pełna dokumentacja medyczna, jeśli z jej treści jednoznacznie wynika, że stan zdrowia osoby jest trwały, przewlekły lub genetycznie uwarunkowany.
Z takiej, uproszczonej procedury skorzystają przede wszystkim seniorzy, osoby przewlekle chore oraz dzieci z poważnymi schorzeniami. W przypadku nieuleczalnych chorób genetycznych możliwe będzie nawet wydanie orzeczenia bezterminowego, bez obowiązku ponownego pojawienia się przed komisją w przyszłości.
Orzeczenie o niepełnosprawności to formalny dokument wydawany przez właściwy zespół orzekający, powiatowy lub wojewódzki, który potwierdza, że dana osoba spełnia ustawowe kryteria niepełnosprawności. Oznacza to trwałe lub długotrwałe ograniczenia w funkcjonowaniu, wpływające na codzienne życie. Na podstawie orzeczenia można uzyskać szereg form wsparcia: zasiłki, dodatki, ulgi podatkowe, świadczenia z PFRON, a także przywileje w zatrudnieniu, rehabilitacji i komunikacji. Orzeczenie może być wydane na czas określony lub bezterminowo, jeśli stan zdrowia nie rokuje poprawy.
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), na koniec 2023 roku w Polsce było ponad cztery miliony osób z ważnym orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. Wśród nich przeważają osoby posiadające decyzje wydane przez zespoły orzekające przy starostwach, ale część ma orzeczenia z ZUS, a część z obu instytucji. Szacunki Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazują, że łącznie liczba osób z różnymi formami niepełnosprawności w Polsce może sięgać nawet siedmiu milionów.
Do tej pory osoba ubiegająca się o orzeczenie składała wniosek do powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Do wniosku dołączała zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia oraz inne dokumenty potwierdzające schorzenia, np. wyniki badań lub opinie specjalistów. Od czerwca 2025 roku takie zaświadczenie jest ważne przez trzy miesiące. Po złożeniu wniosku zespół analizował dokumenty i zapraszał osobę na badanie. Po rozpatrzeniu sprawy komisja wydawała orzeczenie z uzasadnieniem, a od 2025 roku obowiązują nowe terminy: w pierwszej instancji decyzja ma zapaść najpóźniej po trzech miesiącach, a w drugiej po dwóch.
Każda osoba, która nie zgadza się z decyzją, może odwołać się do wojewódzkiego zespołu orzekania o niepełnosprawności. Osoba, która orzeczenie na czas określony wniosek o ponowne rozpatrzenie może złożyć na dwa lub trzy miesiące przed wygaśnięciem, a dotychczasowe orzeczenie zachowuje ważność do wydania nowego, jednak nie dłużej niż przez pół roku.
Z uproszczonej procedury od października 2025 r. skorzystają przede wszystkim seniorzy, osoby przewlekle chore oraz dzieci z poważnymi schorzeniami. W przypadku nieuleczalnych chorób genetycznych możliwe będzie nawet wydanie orzeczenia bezterminowego, bez obowiązku ponownego pojawienia się przed komisją w przyszłości.
Październikowa zmiana ma charakter praktyczny: ma skrócić czas oczekiwania i odciążyć zespoły orzekające, które w wielu powiatach mierzą się z dużą liczbą wniosków. Dzięki temu osoby o dobrze udokumentowanym stanie zdrowia nie będą musiały przechodzić całego procesu badania, który w ich przypadku nie wnosi nowych informacji medycznych. Źródło: mat. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Andrzej Koenig, ociemniały
