Światowy Dzień Udaru Mózgu, obchodzony corocznie 29 października, został ustanowiony w 2006 roku przez Światową Organizację Udaru Mózgu (World Stroke Organization – WSO). Jego celem jest zwiększanie świadomości społecznej na temat jednej z najgroźniejszych chorób cywilizacyjnych.
Udar mózgu to trzecia po chorobach serca i nowotworach przyczyna zgonów oraz pierwsza przyczyna trwałej niesprawności wśród Polaków po 40. roku życia. Szacuje się, że około 87% wszystkich udarów to udary niedokrwienne, czyli spowodowane zablokowaniem dopływu krwi do części mózgu.
Zgodnie z danymi Narodowego Funduszu Zdrowia, w 2024 roku w Polsce odnotowano 73,7 tysiąca przypadków udaru niedokrwiennego mózgu, z czego 89% stanowiły udary pierwszorazowe. Jedynie 6,7% pacjentów zostało poddanych zabiegowi trombektomii mechanicznej – jednej z najskuteczniejszych metod leczenia1.
Udar to choroba, która w jednej chwili może odebrać sprawność, samodzielność, mowę, a nawet zdolność komunikacji ze światem. Większość osób, które przeżyją udar, zmaga się z różnym stopniem niepełnosprawności. Szacuje się, że 20% chorych po udarze wymaga stałej opieki, a 30% potrzebuje pomocy w codziennych czynnościach. Udar jest więc nie tylko problemem medycznym, lecz także społecznym i ekonomicznym.
Do głównych przyczyn udaru należą choroby układu sercowo-naczyniowego, takie jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca czy migotanie przedsionków. Istotną rolę odgrywają również czynniki stylu życia. Wśród nich znajdują się m.in.: predyspozycje genetyczne, nadciśnienie tętnicze, choroby naczyń krwionośnych, choroba niedokrwienna serca, wysoki poziom cholesterolu i miażdżyca, cukrzyca, otyłość i nadwaga, palenie papierosów – ryzyko udaru wzrasta aż czterokrotnie u osób palących, nadużywanie alkoholu, brak aktywności fizycznej, wiek powyżej 55 lat.
Szybkie rozpoznanie objawów i natychmiastowe wezwanie pomocy może uratować życie i zmniejszyć skutki choroby. Warto zapamiętać prosty akronim UDAR:
- U – utrudniona mowa
- D – dłoń lub ręka opadająca
- A – asymetria ust
- R – reaguj natychmiast!
W przypadku wystąpienia tych objawów dzwoń od razu na numer 112 lub 999. Czas ma kluczowe znaczenie – im szybciej zostanie wdrożone leczenie, tym większa szansa na uniknięcie trwałych uszkodzeń mózgu.
Skutki udaru mózgu
Udar może powodować różnorodne następstwa neurologiczne, takie jak:
- niedowład lub porażenie kończyn,
- zaburzenia równowagi i czucia,
- afazja (utrata zdolności mowy),
- zaburzenia widzenia, słuchu, połykania,
- problemy z pamięcią i koncentracją,
- zaburzenia emocjonalne i depresja.
Najlepszym sposobem walki z udarem jest profilaktyka. Każdy może obniżyć ryzyko jego wystąpienia, dbając o zdrowy styl życia i regularne badania kontrolne.
Zasady profilaktyki:
- Dieta: zbilansowana, oparta na zasadach diety śródziemnomorskiej, bogata w warzywa, owoce, rośliny strączkowe, produkty pełnoziarniste, orzechy, ryby i zdrowe tłuszcze.
- Zielonolistne warzywa – min. 6 porcji w tygodniu
- Owoce jagodowe – 2 porcje tygodniowo
- Rośliny strączkowe – 3 porcje tygodniowo
- Produkty pełnoziarniste – 3 porcje dziennie
- Ryby – 1 porcja tygodniowo
- Niesolone orzechy i pestki – 5 porcji tygodniowo
- Aktywność fizyczna: Codzienny, umiarkowany ruch poprawia ukrwienie mózgu i ogólną kondycję organizmu.
- Sen: Odpowiednia długość i jakość snu sprzyja regeneracji układu nerwowego.
- Badania profilaktyczne: Regularne pomiary ciśnienia, poziomu cukru, lipidogramu i EKG.
- Unikanie używek: Ograniczenie alkoholu i rezygnacja z palenia tytoniu.
- Nawodnienie: Picie odpowiedniej ilości wody wspiera prawidłową pracę układu krążenia.
Źródło: zyciepoudarze.pl, www.nfz.gov.pl, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna, wsse-bydgoszcz, pomyslomozgu.pl, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej
Renata Bech
Grafika: Chat GPT
