Jak wynika z raportu „Przedsiębiorstwa społeczne w Polsce”[1] w ciągu dwóch lat od wejścia w życie ustawy o ekonomii społecznej, liczba przedsiębiorstw społecznych (PS) w Polsce systematycznie rośnie.
Choć nadal stanowią one niewielką część sektora, odgrywają istotną rolę łącząc działalność gospodarczą z misją społeczną. Ich głównym celem nie jest maksymalizacja zysku, lecz wspieranie społeczności lokalnych, przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu oraz tworzenie miejsc pracy dla osób zagrożonych marginalizacją. W swojej działalności kierują się zasadami solidarności, partycypacji i odpowiedzialności społecznej.
Raport przygotowany w ramach projektu „SAMO-ES. Samoorganizacja PS jako odpowiedź na wyzwania społeczne” dostarcza danych na temat kondycji, wyzwań i potrzeb PS, a także wspiera planowanie dalszych działań rozwojowych. Badanie miało na celu:
- opis aktualnej sytuacji PS w Polsce (m.in. działalność, zatrudnienie, finanse, współpraca),
- identyfikację ich potrzeb i wyzwań (zwłaszcza w kontekście sieciowania i samoorganizacji),
- dostarczenie danych dla projektowania działań wspierających sektor.
Zastosowano zarówno metody ilościowe (ankiety, rejestry, sprawozdania PS), jak i jakościowe (wywiady grupowe z przedstawicielami 27 PS). Zostało zrealizowane przez zespół badawczy Klon/Jawor.
Najważniejsze wnioski z raportu:
Profil przedsiębiorstw społecznych
- Na koniec 2024 r. w Polsce działało 1171 PS, z czego ok. 900 aktywnie.
- Dominują formy stowarzyszeń, fundacji i spółdzielni socjalnych.
- PS najczęściej działają w usługach społecznych, gastronomii i usługach komunalnych, ale też w innych branżach.
- Są silnie zakorzenione lokalnie, współpracują z samorządami i społecznością.
Zasoby i finanse
- 92% PS prowadzi działalność gospodarczą.
- Klientami są głównie osoby prywatne, firmy i samorządy.
- Przeciętny budżet PS w 2023 r. mieścił się między 500 tys. a 1 mln zł, a 33% PS miało budżet powyżej 1 mln zł.
- 64% przychodów pochodziło z działalności gospodarczej.
- PS zatrudniają łącznie ok. 13 tys. osób – 61% z nich to osoby zagrożone wykluczeniem.
Zarządzanie i współpraca
- Zespoły liczą średnio 8 osób; zarządy – 2 osoby.
- 65% PS angażuje pracowników w podejmowanie decyzji.
- PS rzadko promują swój status prawny, choć dostrzegają z niego korzyści.
- 40% PS należy do sieci lub porozumień, ale zrzeszanie się nie jest priorytetem – pojawia się na późniejszym etapie rozwoju.
Wyzwania i potrzeby
- Największym problemem jest brak stabilności finansowej (73%), niska sprzedaż i sezonowość usług.
- Uciążliwe są biurokracja i obowiązki sprawozdawcze.
- Kluczowe potrzeby PS to: rozwój nowych usług, pozyskiwanie klientów, inwestycje, promocja oraz rozwój kompetencji (np. fundraising, współpraca z samorządami).
Mimo trudności, większość PS optymistycznie patrzy w przyszłość i planuje rozwój.
Rekomendacje z raportu
Wyzwania PS mają głównie charakter systemowy, dlatego raport kieruje rekomendacje głównie do instytucji publicznych (np. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej MRPiPS, Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej OWES), ale również do samych PS. Proponowane działania dotyczą:
- Wzmocnienia stabilności finansowej i instytucjonalnej,
- Zwiększenia konkurencyjności PS,
- Uproszczenia regulacji formalnych,
- Rozwoju sieciowania i współpracy,
- Lepszej komunikacji i promocji statusu PS.
Raport pokazuje, że przedsiębiorstwa społeczne w Polsce mają duży potencjał, ale potrzebują stabilnych warunków działania, wsparcia systemowego i możliwości dalszego rozwoju.
Renata Bech
Fot. Pixabay/zdjęcie ilustracyjne
[1] https://api.ngo.pl/media/get/253570
