18 października przypada Światowy Dzień Menopauzy i Andropauzy ustanowiony przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) oraz Międzynarodowe Towarzystwo Menopauzy. Ten dzień ma jeden główny cel: edukować, uświadamiać i przełamywać tabu związane z naturalnymi zmianami zachodzącymi w organizmach kobiet i mężczyzn około 50. roku życia. W dobie wydłużającego się życia i rosnącej świadomości zdrowotnej to temat, którego nie wolno ignorować.
Menopauza to biologiczny moment w życiu kobiety, w którym ustaje miesiączkowanie na skutek wygasania funkcji jajników. Najczęściej występuje między 45. a 55. rokiem życia, choć coraz częściej dotyka również kobiet młodszych – co może być skutkiem chorób, leczenia onkologicznego czy stresującego stylu życia. Utrata płodności to tylko jeden z jej aspektów. Drugim – często trudniejszym – są objawy, które wpływają na komfort psychiczny i fizyczny kobiet. Najczęstsze objawy menopauzy: uderzenia gorąca i nocne poty, wahania nastroju, depresja, problemy ze snem i pamięcią, suchość pochwy, spadek libido, uczucie osłabienia, zmęczenie, wysiłkowe nietrzymanie moczu, nieregularne krwawienia, bóle głowy, zmęczenie. Szacuje się, że aż 71% kobiet przed menopauzą ma niewystarczającą wiedzę na jej temat. Głównym źródłem informacji są artykuły w internecie, nie zaś – jak można by oczekiwać – lekarze. To zaskakuje, ale też pokazuje, jak wiele jeszcze pozostaje do zrobienia w obszarze edukacji i komunikacji medycznej.
W przeciwieństwie do kobiet, mężczyźni nie tracą zdolności rozrodczych w jednym, określonym momencie. Jednak po 40. roku życia – a czasem już po 30. – u wielu z nich zaczyna się proces stopniowego obniżania poziomu androgenów, przede wszystkim testosteronu. Ten etap nazywany jest andropauzą, zespołem niedoboru androgenów lub męskim klimakterium. Objawy andropauzy mogą obejmować: obniżenie libido i problemy z erekcją, zmęczenie, drażliwość, spadek energii, zwiększenie masy tłuszczowej, szczególnie w okolicach brzucha, bezsenność, nadciśnienie, uderzenia gorąca, pogorszenie pamięci i koncentracji, spadek samooceny i jakości życia. Pomimo że objawy andropauzy są powszechne, aż 72% Polaków nie wie, czym ona właściwie jest. Ponad połowa mężczyzn nie czuje potrzeby pogłębiania wiedzy na jej temat. To może być efektem kulturowego milczenia wokół męskiego starzenia się, jak i braku wsparcia w systemie opieki zdrowotnej.
Zarówno menopauza, jak i andropauza, są naturalnymi etapami życia. Jednak brak wiedzy i wsparcia może prowadzić do frustracji, lęku, a nawet depresji. Otwartość i rozmowa o tych zjawiskach może wiele zmienić – i to nie tylko na poziomie jednostki, ale całego społeczeństwa.
Oto dlaczego warto mówić o menopauzie i andropauzie? Bo to: przełamywanie tabu – otwartość redukuje poczucie wstydu i osamotnienia; lepsza jakość życia – odpowiednie leczenie i styl życia mogą złagodzić objawy; wsparcie emocjonalne i społeczne – łatwiej radzić sobie z trudnościami, gdy czujemy się zrozumiani. zapobieganie chorobom – wcześniejsza diagnoza i działania mogą zapobiec poważnym powikłaniom, takim jak osteoporoza czy choroby serca.
W obu przypadkach pomocna może być hormonalna terapia zastępcza (HTZ) – u kobiet uzupełniająca estrogen i progesteron, u mężczyzn – testosteron. Warunkiem jej zastosowania jest jednak staranna diagnostyka, w tym badania poziomu hormonów i wykluczenie przeciwwskazań. Nie tylko farmakologia ma znaczenie. Styl życia odgrywa również ogromną rolę. Zalecana jest: regularna aktywność fizyczna, zbilansowana dieta, unikanie używek, dbanie o sen i relaks, relacje społeczne i wsparcie psychiczne. Niestety, raporty wskazują, że często lekarze nie oferują wystarczającej opieki – brakuje holistycznego podejścia, rozmowy i indywidualizacji leczenia. Kobiety skarżą się na obcesowe traktowanie, a mężczyźni – na ignorowanie ich objawów.
Menopauza i andropauza to nie koniec – to zmiana. Trudna, czasem zaskakująca, ale możliwa do przejścia z godnością i pełnią życia. Warunkiem jest świadomość – własna, medyczna i społeczna. Światowy Dzień Menopauzy i Andropauzy to dobra okazja, by wreszcie przestać milczeć i zacząć mówić o starzeniu się w sposób otwarty, mądry i bez wstydu. Z wiekiem zmienia się ciało, ale nie musi zmieniać się jakość życia. Wszystko zależy od tego, jak o nie zadbamy – i jak zadbamy o siebie nawzajem. Źródła: Raport „Menopauza bez tabu”, Kulczyk Foundation, 2023; Katarzyna Walaszek i in., „Andropauza i proces starzenia się a jakość życia mężczyzn po 50. roku życia”; Prof. dr hab. n. med. Zygmunt Zdrojewicz, „Andropauza – fakty i mity”
Renata Bech
Fot. Pixabay/zdjęcie ilustracyjne
