Okres świąteczny to czas obfitości, ale także moment, w którym szczególnie często kupujemy więcej, niż jesteśmy w stanie wykorzystać. Z danych zawartych w raporcie „Nie Marnuj Jedzenia 2024” wynika, że właśnie w tym czasie ryzyko marnowania żywności znacząco wzrasta. Nadmiar zakupów, presja przygotowania „idealnych” świąt i brak planowania sprawiają, że wiele produktów trafia do kosza zamiast na talerz.
Raport „Nie Marnuj Jedzenia 2024”, przygotowany przez Federację Polskich Banków Żywności, który ma na celu inspirowanie do realnych zmian – nie tylko w handlu, ale przede wszystkim w codziennych nawykach konsumenckich, pokazuje niestety jak wiele w tej kwestii należy jeszcze zmienić. Jego przesłanie jest jasne: tylko wspólnym wysiłkiem możemy działać na rzecz bardziej zrównoważonej przyszłości, w której jedzenie jest szanowane, a pomoc trafia tam, gdzie jest najbardziej potrzebna.
Dane zawarte w raporcie pokazują, że problem marnowania żywności wciąż jest bardzo poważny. Aż 45% Polaków przyznaje się do wyrzucania jedzenia w gospodarstwach domowych, a wśród produktów, które najczęściej lądują w koszu, znajdują się:
- pieczywo,
- wędliny,
- warzywa i owoce.
W polskich domach rocznie marnuje się niemal 3 miliony ton żywności, podczas gdy 6,6% Polaków żyje poniżej progu ubóstwa. Ta dysproporcja pokazuje, że marnowanie jedzenia to nie tylko problem ekologiczny, ale również głęboko społeczny i ekonomiczny.
Raport przynosi jednak także dobre wiadomości. W porównaniu z 2023 rokiem odsetek osób deklarujących marnowanie żywności spadł o 11 punktów procentowych. Co więcej, 45% respondentów zadeklarowało, że nie marnuje jedzenia, co pokazuje rosnącą świadomość i skuteczność działań edukacyjnych.
Najczęstsze przyczyny wyrzucania żywności to:
- upływ terminu przydatności do spożycia,
- niewłaściwe planowanie posiłków,
- robienie nadmiernych zakupów,
- nieprawidłowe przechowywanie produktów.
Wiele z tych problemów można ograniczyć, wprowadzając proste zmiany w codziennych nawykach.
Skuteczna walka z marnowaniem zaczyna się w domu. Oto kilka prostych zasad:
- Czytaj etykiety – zwracaj uwagę na skład, termin ważności, pochodzenie produktu, wartość energetyczną i alergeny. Im krótszy i prostszy skład, tym lepiej.
- Przechowuj żywność właściwie – nie wszystkie produkty wymagają lodówki. Pieczywo, cytrusy, banany, jabłka, cebula, ziemniaki, buraki, pomidory czy papryka lepiej czują się poza nią, często w ciemnym i chłodnym miejscu.
- Dbaj o szczelne opakowania – chronią żywność przed szkodnikami, takimi jak mącznik młynarek czy omacnica spichrzanka.
- Planuj jadłospis i rób listy zakupów – to jeden z najskuteczniejszych sposobów na ograniczenie nadmiaru jedzenia.
- Nie chodź na zakupy głodny – statystycznie wtedy kupujemy więcej, niż potrzebujemy.
- Rozważ zakupy online, które ułatwiają kontrolę ilości i wydatków.
- Korzystaj z opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością – szczególnie do przechowywania wędlin, serów i gotowych dań najlepiej sprawdzają się szklane, wielorazowe pojemniki.
- Wyjmuj owoce i warzywa z plastikowych folii zaraz po powrocie do domu.
- Przekładaj produkty z otwartych puszek do szczelnych pojemników.
- Działaj w duchu zero waste – wykorzystuj ponownie słoiki po zużytych produktach.
- Kupuj lokalnie – na targowiskach warto poznać sprzedawców i wracać do sprawdzonych miejsc.
Raport pokazuje, że 72% respondentów deklaruje zainteresowanie zdrowym odżywianiem, jednak samo zainteresowanie nie zawsze przekłada się na codzienne wybory. Tylko 20% badanych uznało swoją dietę za zdrową, natomiast 64% przyznaje, że stara się jeść zdrowo, ale nie zawsze im się to udaje. To wyraźny sygnał, że potrzebne są dalsze działania edukacyjne, które pomogą Polakom przekuć wiedzę w praktykę.
Dzielenie się nadmiarem jedzenia poprzez lodówki społeczne to prosty i realny sposób na przeciwdziałanie marnowaniu żywności. Zamiast wyrzucać produkty, których nie jesteśmy w stanie zużyć, możemy przekazać je osobom, które ich potrzebują. Lodówki społeczne działają na zasadzie zaufania i solidarności – każdy może zostawić w nich świeże, bezpieczne do spożycia jedzenie lub z niego skorzystać. To rozwiązanie, które łączy troskę o środowisko z wrażliwością społeczną i pokazuje, że nawet drobny gest może mieć duże znaczenie, zwłaszcza w okresie świątecznym.
Ogromną rolę w przeciwdziałaniu marnowaniu żywności odgrywają Banki Żywności. Podczas 28. edycji Świątecznej Zbiórki Żywności zebrano ponad 317 ton darowizn, które trafiły do jadłodajni, świetlic środowiskowych, noclegowni, domów dziecka, hospicjów oraz wielu innych instytucji pomocowych. Ze wsparcia korzystają m.in. rodziny wielodzietne, osoby bezrobotne, bezdomne, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami, dzieci oraz osoby wychodzące z kryzysów życiowych. Banki Żywności pokazują, że niemarnowanie jedzenia może realnie zmieniać ludzkie życie.
Aby wspierać rozwój zdrowego stylu życia w Polsce, konieczne są długofalowe działania edukacyjne. Dostarczanie rzetelnej wiedzy na temat zdrowego odżywiania, regularnych posiłków, ograniczania cukru, soli i alkoholu oraz znaczenia aktywności fizycznej może znacząco poprawić stan zdrowia społeczeństwa. Źródła:
opr. Renata Bech
Ilustracja poglądowa AI
