W ostatnich dniach Ministerstwo Zdrowia (MZ) poinformowało, że szykowana jest duża zmiana w opiece nad diabetykami w ostatnich latach. Ministerialne plany zakładają, że badanie dna oka, które jest kluczowe w wykrywaniu powikłań cukrzycy – będzie można wykonać podczas wizyty u diabetologa, bez konieczności oczekiwania w kolejkach do okulisty.
Jeżeli takie rozwiązanie wejdzie w życie, tysiące pacjentów mogą uniknąć poważnych problemów ze wzrokiem, a system ochrony zdrowia odetchnie. Jednym z najpoważniejszych powikłań cukrzycowych jest uszkodzenie wzroku – w tym retinopatia cukrzycowa czy obrzęk plamki.
Jak podkreślają eksperci Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków (PSD), wielu pacjentów trafia do okulisty dopiero wtedy, gdy zmiany są już zaawansowane i trudne do leczenia. Tymczasem wczesne wykrycie pozwala nie tylko zahamować chorobę, ale nawet cofnąć niektóre zmiany. Problemem jest jednak skala – w Polsce z cukrzycą żyje nawet kilka milionów osób, a system nie jest w stanie zapewnić wszystkim regularnych wizyt okulistycznych.
Proponowana zmiana Ministerstwa polega na wprowadzeniu do koszyka świadczeń refundowanych badania dna oka wykonywanego w poradni diabetologicznej – przy użyciu funduskamery, również z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Badanie miałoby być finansowane przez NFZ i dostępne bez konieczności wizyty u okulisty.
Powyższa zmiana jeżeli wejdzie w życie może oznaczać rewolucję w podejściu do diagnostyki:
• pacjent będzie mógł wykonać badanie „przy okazji” wizyty u diabetologa,
• lekarz szybciej wykryje pierwsze oznaki powikłań,
• do okulisty trafią tylko osoby wymagające specjalistycznego leczenia.
Na stronie Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) pojawiło się zlecenie Ministerstwa Zdrowia dotyczące włączenia do koszyka świadczeń gwarantowanych, czyli opłacanych przez NFZ, procedury „Badanie dna oka za pomocą funduskamery z oceną przesiewową przez diabetologa lub okulistę lub przy pomocy oprogramowania sztucznej inteligencji (AI)”.
Eksperci PSD informują, że badanie dna oka z użyciem funduskamery to szybka, nieinwazyjna procedura wykonywana zwykle w pozycji siedzącej, podczas której pacjent opiera brodę i czoło o specjalną podpórkę, a urządzenie wykonuje serię zdjęć wnętrza oka (siatkówki, naczyń krwionośnych i nerwu wzrokowego). Czasem stosuje się krople rozszerzające źrenice, choć nowoczesne aparaty często pozwalają tego uniknąć. Uzyskane obrazy są następnie analizowane przesiewowo – bezpośrednio przez diabetologa lub okulistę albo automatycznie przez system wykorzystujący algorytmy sztucznej inteligencji, które potrafią wykrywać charakterystyczne zmiany, takie jak mikrotętniaki, wybroczyny czy obrzęk plamki. Całość trwa kilka minut, jest bezbolesna i nie wymaga specjalnego przygotowania, a jej celem jest wczesne wychwycenie nieprawidłowości wymagających dalszej diagnostyki lub leczenia.
Dodatkowo eksperci dodają, że zmiany mogą przynieść wielowymiarowe korzyści zarówno pacjentom jak i lekarzom. Wśród nich wymieniane są:
– Zmiany w naczyniach oka są często pierwszym sygnałem uszkodzeń w całym organizmie. Ich wykrycie może skłonić pacjenta do poprawy leczenia i stylu życia.
– Wczesna diagnoza pozwala uniknąć zaawansowanych procedur, takich jak laseroterapia czy operacje okulistyczne, a nawet trwałej utraty widzenia.
– Okuliści będą mogli skupić się na pacjentach wymagających interwencji, zamiast wykonywać rutynowe badania przesiewowe.
– Mniej powikłań to niższe koszty leczenia, hospitalizacji i świadczeń społecznych (np. związanych z niezdolnością do pracy).
Nowa propozycja Ministerstwa Zdrowia wpisuje się w szerszy trend modernizacji opieki nad pacjentami z cukrzycą w Polsce. Dodatkowo w 2026 roku wprowadzane są zmiany w refundacji leków, w tym pojawienie się tańszych odpowiedników terapii stosowanych w cukrzycy, co może poprawić dostępność leczenia.
Największa wartość tej zmiany to przede wszystkim realna szansa na uniknięcie dramatów związanych z utratą wzroku – a to dla pacjentów jest bezcenne. Z własnego doświadczenia 14 lat ślepoty stale wszystkim powtarzam „dbajcie o wzrok, badajcie się regularnie bo to nie boli, a „świat widziany w kolorach naprawdę jest ładniejszy”.
Andrzej Koenig, ociemniały
Fot. Pixabay
