W świecie pełnym pośpiechu, nadmiaru bodźców i ekranów coraz częściej szukamy prostych, sprawdzonych sposobów na poprawę jakości życia. Jednym z nich jest czytanie – aktywność niezwykle dostępna, relatywnie tania i mająca udowodniony, dobroczynny wpływ zarówno na zdrowie psychiczne, jak i rozwój intelektualny oraz relacje społeczne.
Z danych Biblioteki Narodowej wynika, że w 2024 roku lekturę co najmniej jednej książki zadeklarowało 41% Polaków. Nadal częściej czytają kobiety (47%) niż mężczyźni (35%). Najbardziej aktywną grupą czytelniczą pozostaje młodzież w wieku 15–18 lat (54%), a najmniej czytają osoby powyżej 70. roku życia (25%).
Na poziom czytelnictwa wyraźnie wpływa miejsce zamieszkania. Najwięcej czytelników mieszka w dużych miastach powyżej 500 tys. mieszkańców. Sprzyja temu większa dostępność bibliotek, księgarń, antykwariatów oraz obecność dużych ośrodków akademickich. Najmniej czytających jest wśród mieszkańców wsi i małych miast do 20 tys. mieszkańców (36%). Wciąż dominuje książka papierowa – tylko co dwudziesty czytelnik deklaruje kontakt z książką w formie elektronicznej.
Dlaczego warto czytać? Czytanie utrzymuje mózg w dobrej kondycji, bo podobnie jak mięśnie potrzebuje regularnego treningu. Czytanie poprawia pamięć, koncentrację oraz zdolności poznawcze i analityczne. Wspiera logiczne myślenie, rozumowanie i uczy wyciągania wniosków. Dodatkowo pobudza pamięć długotrwałą – często odświeżamy dawne informacje i wspomnienia. W świecie ciągłego rozproszenia książka uczy też bycia „tu i teraz”, skupienia uwagi na jednej czynności.
Dobrze dobrana lektura pozwala oderwać się od codziennych problemów, wyciszyć myśli i zredukować napięcie. Czytanie działa uspokajająco, a przy tym nie wymaga specjalistycznego sprzętu ani dużych nakładów finansowych. Tymczasem regularne czytanie wzbogaca słownictwo, pomaga przyswajać zasady ortografii i interpunkcji, ułatwia swobodne formułowanie myśli, poprawia styl wypowiedzi – zarówno ustnych, jak i pisemnych. To nauka „przy okazji”, bez stresu i w naturalny sposób.
Niezależnie od tego czy interesują nas nauki ścisłe, historia, psychologia, zdrowie czy beletrystyka – książki oferują ogromną bazę wiedzy. Nawet literatura piękna pozwala lepiej zrozumieć świat, ludzi i różne realia społeczne czy kulturowe. Osoby czytające mają więcej tematów do rozmów, chętniej dzielą się refleksjami i potrafią spojrzeć na problemy z różnych perspektyw. Czytanie sprzyja budowaniu relacji – także poprzez kluby czytelnicze, spotkania autorskie czy wspólne dyskusje. Książki poszerzają horyzonty i pokazują, że zawsze istnieją alternatywne drogi.
Książki pozwalają przeżyć całe spektrum emocji: radość, wzruszenie, strach, nostalgię. Dzięki poznawaniu świata oczami bohaterów rozwijamy empatię i łatwiej rozumiemy innych ludzi. Podczas czytania sami tworzymy obrazy świata przedstawionego – wygląd bohaterów, miejsc, dźwięków czy zapachów. Wyobraźnia pracuje intensywnie, co przekłada się na większą kreatywność w życiu codziennym, łatwiejsze rozwiązywanie problemów i twórcze myślenie.
Czytanie książki przed snem – zamiast korzystania z ekranu emitującego niebieskie światło – wycisza organizm, uspokaja myśli i ułatwia zasypianie. Książka sprawdzi się w kolejce, w podróży, w poczekalni czy podczas przerwy. To skuteczny sposób na nudę.
Czytanie to jedna z najprostszych i najbardziej dostępnych form dbania o siebie – o umysł, emocje i relacje z innymi. Nie wymaga dużych nakładów finansowych, specjalnych umiejętności ani infrastruktury. Wystarczy książka i chwila czasu, by zyskać znacznie więcej, niż mogłoby się wydawać. W świecie pełnym pośpiechu warto czasem zwolnić… i otworzyć książkę. Źródło: Biblioteka Narodowa, „Stan czytelnictwa książek w Polsce w 2024 roku”
Renata Bech
Ilustracja poglądowa AI
