Zaparcia: przyczyny, profilaktyka i leczenie

Zaparcia są powszechnym, często przewlekłym schorzeniem przewodu pokarmowego, które w istotny sposób wpływa na jakość życia. Problem ten bywa bagatelizowany, choć dotyczy dużej części społeczeństwa – szacuje się, że zaparcia występują u 2–24% populacji na świecie, w Polsce problemu doświadcza nawet co ósma osoba, a częstość występowania wzrasta szczególnie wśród osób starszych, u których dochodzą czynniki związane z wiekiem, mniejszą aktywnością fizyczną oraz współistniejącymi chorobami.

Zaparcia nie oznaczają wyłącznie rzadszych wypróżnień. Synonimem zaparć są także takie objawy jak:

  • wysiłek podczas parcia na stolec,
  • grudkowy lub twardy stolec,
  • uczucie niepełnego wypróżnienia,
  • uczucie przeszkody lub blokady w obrębie odbytnicy,
  • konieczność manualnego wspomagania defekacji,
  • mniej niż 3 samoistne wypróżnienia tygodniowo.

Wyróżnia się dwie główne grupy zaparć:

  1. Zaparcia organiczne – wynikające z chorób, wad wrodzonych lub zmian anatomicznych (stanowią około 5% przypadków).
  2. Zaparcia czynnościowe – znacznie częstsze, związane ze stylem życia, dietą, stresem, zaburzeniami motoryki jelit czy osi jelita–mózg.

Do najczęstszych przyczyn należą:

  • mała ilość błonnika w diecie,
  • niewystarczające spożycie płynów każdego dnia,
  • siedzący tryb życia i brak ruchu,
  • przewlekły stres,
  • wstrzymywanie potrzeby wypróżnienia,
  • zaburzenia mikroflory jelitowej,
  • niektóre leki,
  • choroby metaboliczne, neurologiczne i hormonalne.

Przed wdrożeniem leczenia farmakologicznego należy zastosować zalecenia ogólne, takie jak modyfikacja stylu życia oraz diety.

1. Dieta bogata w błonnik

Błonnik zwiększa objętość stolca, wiąże wodę i pobudza perystaltykę jelit. Warto spożywać np.:

  • warzywa,
  • owoce,
  • pełnoziarniste produkty zbożowe,
  • siemię lniane,
  • nasiona chia,
  • fermentowane produkty wspierające mikroflorę jelitową.

W niektórych przypadkach pomocna może być także suplementacja błonnikiem, jednak powinna być dobrana indywidualnie.

2. Odpowiednie nawodnienie

Należy pić odpowiednią ilość płynów każdego dnia, ponieważ niedobór wody powoduje twardnienie mas kałowych.

3. Regularna aktywność fizyczna

Spacer, joga, bieganie generalnie regularny ruch pobudza pracę jelit.

4. Nie wstrzymywać potrzeby wypróżnienia

Ważne jest, aby reagować na naturalny odruch defekacji i nie odkładać wizyty w toalecie.

5. Prawidłowa postawa podczas defekacji

W celu ułatwienia wydalenia stolca warto przyjąć prawidłową pozycję:

  • pochylić się lekko do przodu,
  • unieść kolana powyżej bioder (np. opierając stopy na podnóżku),
  • rozluźnić brzuch i nie wstrzymywać oddechu.

Taka postawa pomaga zmniejszyć kąt odbytowo-odbytniczy i ułatwia wypróżnienie. Należy również unikać nadmiernego parcia, które może prowadzić do hemoroidów i zaburzeń dna miednicy.

Leczenie zaparć:

Leczenie zachowawcze

Pierwszym etapem leczenia jest zawsze:

  • zmiana diety,
  • poprawa nawodnienia,
  • aktywność fizyczna,
  • regulacja rytmu wypróżnień,
  • wsparcie mikroflory jelitowej.

Leczenie farmakologiczne

Jeśli powyższe działania nie przynoszą efektu, terapię farmakologiczną w przewlekłych zaparciach może zalecić lekarz. Stosuje się m.in. środki osmotyczne, zwiększające objętość stolca lub leki wpływające na motorykę jelit.

Leczenie chirurgiczne

Jest zarezerwowane dla pacjentów, u których objawy utrzymują się pomimo zastosowania optymalnej terapii i gdy istnieją konkretne wskazania medyczne.

Medycyna funkcjonalna i wsparcie jelit

  • spersonalizowanej suplementacji wspierającej mikroflorę jelitową,
  • pracy nad osią jelita–mózg,
  • indywidualnym podejściu do przyczyn problemu.

Uwaga: hydrokolonoterapia bywa promowana jako metoda „oczyszczania jelit”, jednak nie jest standardowym leczeniem zaparć i nie ma silnych dowodów naukowych na rutynowe stosowanie jej w przewlekłych zaparciach. W niektórych przypadkach może wiązać się z ryzykiem działań niepożądanych, dlatego każdorazowo wymaga konsultacji lekarskiej.

Przewlekłe zaparcia to nie tylko dyskomfort. Mogą prowadzić do:

  • hemoroidów,
  • szczelin odbytu,
  • wzdęć i bólu brzucha,
  • uczucia ciężkości,
  • zaburzeń mikrobioty jelitowej,
  • pogorszenia jakości życia,
  • przewlekłego stanu zapalnego,
  • problemów ze snem,
  • zwiększonego poziomu stresu i lęku.

Coraz więcej badań wskazuje, że przewlekłe zaparcia mogą być również związane z:

  • zaburzeniami równowagi hormonalnej,
  • większym ryzykiem lęku i depresji,
  • pogorszeniem funkcji poznawczych.

Zdrowe jelita – zdrowy mózg

Jelita i mózg pozostają w stałej komunikacji poprzez tzw. oś jelitowo-mózgową. Mikroflora jelitowa wpływa na produkcję neuroprzekaźników, procesy zapalne oraz funkcjonowanie układu odpornościowego.

Badania pokazują, że:

  • przewlekłe zaparcia mogą wiązać się z niekorzystnymi zmianami w mikrobiocie,
  • niektóre bakterie jelitowe są badane pod kątem związku z markerami chorób neurodegeneracyjnych,
  • zaburzenia mikrobioty mogą wpływać na funkcje poznawcze, nastrój i procesy zapalne.

Pojawiają się także obserwacje wskazujące, że osoby z przewlekłymi zaparciami częściej mają gorsze wyniki w zakresie funkcji poznawczych. Nie oznacza to jednak, że zaparcia powodują demencję, ale pokazuje, jak ważne jest dbanie o zdrowie jelit w profilaktyce ogólnego zdrowia, w tym zdrowia mózgu.

Dlatego w profilaktyce chorób otępiennych coraz częściej podkreśla się znaczenie:

  • zdrowej diety,
  • aktywności fizycznej,
  • prawidłowej mikroflory jelitowej,
  • regularnych wypróżnień,
  • redukcji stanu zapalnego.

Leczyć nie tylko objaw, ale przyczynę

Problem zaparć wymaga kompleksowego podejścia. Nie wystarczy doraźne usunięcie objawu – konieczne jest znalezienie i leczenie przyczyny problemu.

Zdrowe jelita to nie tylko komfort trawienny. To także lepsze samopoczucie, sprawniejszy metabolizm, silniejsza odporność i – jak pokazuje współczesna medycyna – również wsparcie dla zdrowia mózgu.

Źródła: „Przewlekłe zaparcia — niedoceniany problem kliniczny” Chronic constipation — an underestimated clinical koncern, Jarosław Daniluk, Klinika Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku; https://aaic.alz.org/releases_2023/constipation-gut-health-alzheimers-dementia-risk.asp; https://leczenie.org

Opr. Renata Bech

Fot. Pixabay

Miejsce na Twoją reklamę!

guest

0 komentarzy
Najstarsze
Najnowsze Najwięcej głosów
Opublikuj post: