Zdarzają się przypadki, szczególnie u osób młodych, że widzimy u nich na ciele zagojone lub dopiero gojące się rany cięte na kończynach czy twarzy. Takie ślady mogą być oznaką celowych i dobrowolnych działań mających na celu wyrządzenie sobie krzywdy fizycznej, które nazywane są autoagresją.
Jest to zaburzenie instynktu samozachowawczego, który wyraża się tendencją do samouszkodzeń czy samookaleczeń, zagrażających zdrowiu i życiu. Dużą trudnością w diagnozowaniu takich zachowań jest to, że istnieje wiele sposobów, w jakie dzieci i młodzież potrafią siebie skrzywdzić, a nie wszystkie z nich pozostawiają oczywiste ślady na skórze.
Samookaleczanie to też wyrywanie sobie włosów, obgryzanie skórek przy paznokciach, zagryzanie policzków od środka czy obserwowane u młodszych dzieci uderzanie głową w ścianę, objadanie się lub głodzenie czy nadmierne forsowanie organizmu. Czasem samookaleczanie przybiera u młodych osób formę prowokowania rodziców/opiekunów lub rówieśników do przemocy fizycznej czy bójek. Jednak autoagresja nie zawsze przejawia się w fizycznych uszkodzeniach ciała, często występuje pod postacią nadmiernej samokrytyki, obwiniania czy poniżania samego siebie.
Co roku 1 marca przypada Światowy Dzień Świadomości Autoagresji czasem nazywany również Dniem Świadomości Samookaleczeń lub Dniem Wiedzy o Samookaleczeniach i stanowi nieformalne święto, które zwraca uwagę społeczeństwa na problem samookaleczeń.
Zdarza się, że autoagresja i zadawanie sobie bólu fizycznego stają się jedynymi dostępnymi sposobami na pokazanie, że ktoś cierpi, przeżywa trudne emocje. Paradoksalnie, te niebezpieczne zachowania przynoszą chwilową ulgę w cierpieniu – znoszą ból psychiczny, z którym cierpiącej osobie trudno poradzić sobie w inny sposób. Ból fizyczny jest dla danej osoby łatwiejszy do zniesienia, niż ból psychiczny. W autoagresji nie chodzi tak naprawdę o samo zadawanie sobie bólu, co o pozbycie się napięcia i poszukiwanie ulgi, a prawdziwą przyczyną jest cierpienie psychiczne.
Do oznak, które powinny nas zaniepokoić w zachowaniu naszego dziecka należą m.in.: noszenie zawsze długiego rękawa, nawet w bardzo ciepłe dni, unikanie przebierania się we wspólnej przestrzeni, np. w szatni, na basenie, Noszenie dużo bransoletek, bandanów, innych elementów ubioru mogących zasłaniać blizny czy świeże rany, częste pojawianie się siniaków, śladów po ugryzieniach czy plastrów w różnych miejscach, mogących zasłaniać rany.
Osoby dokonujące samouszkodzeń cierpią i jest im niezbędne udzielenie pomocy. Niestety często same mogą nie być świadome, że takiej pomocy potrzebują, dlatego potrzebna jest im opieka ze strony dorosłych oraz pomoc profesjonalisty. Samookaleczanie zwykle nie jest wstępem do podejmowania późniejszych prób samobójczych, ale może nim być. Ponieważ tych rozróżnień może dokonać wyłącznie specjalista – zalecane jest skonsultowanie każdej osoby z psychiatrą bądź terapeutą.
Pomimo że autoagresja dotyka wiele osób, to nadal w społeczeństwie jest tematem tabu. W Światowym Dniu Świadomości Autoagresji organizowane są wydarzenia upowszechniające wiedzę o samookaleczeniach i formach udzielanej pomocy. W tym dniu, każdy, kto chce pomóc lub poszukuje pomocy może przyłączyć się do akcji poprzez założenie na swój nadgarstek wstążki w odpowiednim kolorze. Kolor pomarańczowy symbolizuje osobisty problem autoagresji oraz poszukiwanie pomocy, biały dotyczy solidaryzacji z ofiarami tej formy agresji, zaś wstążka pomarańczowo-biała zakładana jest przez osoby, które przezwyciężyły problem autoagresji i pragną pomagać innym. W tym dniu warto zwrócić szczególną uwagę na osoby tuż obok, bo być może symbol wstążki uratuje komuś życie.
Andrzej Koenig, ociemniały
Fot. Pixabay
