W Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu 24 sierpnia odbył się finisaż wystawy artysty fotografa Roberta Gauera „Memento, 18.03”. Tytułowa data jest ważna dla kołobrzeżan. Tego dnia w 1945 roku skończyła tu się wojna, a miasto zostało wyzwolone spod niemieckiej okupacji.
Wystawa „Memento, 18.03”, autorstwa Roberta Gauera powstała z okazji 80. rocznicy walk o Kołobrzeg. Wernisaż wystawy odbył się 14 marca 2025 roku, finisaż zamyka ekspozycję po 529 dniach. W tym czasie wystawę odwiedziło 33 tys. osób.
Pod tym samym tytułem Robert Gauer wydał album ze zdjęciami z widowiska historycznego „Bój o Kołobrzeg”, zorganizowanego przez Muzeum w 2024 roku na kołobrzeskiej plaży. Współczesne fotografie rekonstrukcyjne przeplatają się tam z archiwalnymi zdjęciami Kołobrzegu – zarówno przedwojennego, eleganckiego kurortu, jak i miasta zamienionego w 1945 roku w morze ruin. Wystawa nie jest klasycznym opracowaniem historycznym. To świadectwo dramatycznych wydarzeń sprzed 80 lat, opowieść o ludziach, którzy znaleźli się w centrum walk. Autor nie koncentruje się jednak na opisach bitewnych strategii, pokazuje przede wszystkim żołnierzy, którzy marzyli o zakończeniu wojny i powrocie do rodzin, lecz musieli stanąć do walki, zamykając jeden z najkrwawszych rozdziałów historii miasta. Połączenie archiwalnych fotografii z 1945 roku ze współczesnymi zdjęciami rekonstrukcyjnymi pozwala spojrzeć na bitwę o Kołobrzeg z dwóch perspektyw – poprzez autentyczne kadry z czasu wojny i jej współczesne odtworzenie. Twarze żołnierzy, emocje, nazwiska poległych – to wszystko sprawia, że „Memento 18.03” to coś więcej. To przestroga przed okrucieństwem wojny.
Wystawa „Memento, 18.03” to niecodzienne połączenie historycznych eksponatów z fotograficznym i liczbowym spojrzeniem na dramat wojny. Po raz pierwszy wyeksponowano imiona i nazwiska poległych, zmarłych z ran, zaginionych i zmarłych w wypadkach żołnierzy biorących udział w walkach o Kołobrzeg. Do tej pory były umieszczone na tablicach Cmentarza Wojennego w Kołobrzegu. Teraz stały się bliższe wszystkim, którzy pojawili się na wystawie i mogli zobaczyć okrucieństwo wojny. W ramach prowadzonych badań nad poległymi w walkach o Kołobrzeg w Muzeum Oręża Polskiego, udało się pozyskać dodatkowe materiały, zbiory i archiwalia z wydarzeń z marca 1945 roku. Dzięki kontaktom z rodzinami żołnierzy pokazano zdjęcia pojedynczych bohaterów kołobrzeskiego marca.
Jednym z efektów tych badań było m.in wyjaśnienie frontowej drogi najmłodszego znanego uczestnika walk o Kołobrzeg – Edmunda Kopija (1931-1987), który, jak się okazało, spoczywa na kołobrzeskim cmentarzu komunalnym, a jego ojciec, bohater walk o Kołobrzeg – na Cmentarzu Wojennym w Kołobrzegu. Zaprezentowano także historię Jana Gałeckiego, który w czasie wojny był robotnikiem przymusowym w podkołobrzeskim Bagiczu. Były też zaskakujące historie. Obecnie muzeum ma stały kontakt z kolejnymi rodzinami, których dziadkowie czy ojcowie walczyli o Kołobrzeg i kiedyś niesłusznie byli uznani za poległych. Te przypadki wyjaśniono, opisywane są na stronie www.18marca.pl, która po zakończeniu prac konserwacyjnych będzie dostępna już w najbliższych tygodniach.
Spotkanie w muzeum związane z finisażem wystawy było okazją do zapowiedzi kolejnej, związanej z historią Kołobrzegu, przygotowywanej w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa. Jej wernisaż odbędzie się już we wrześniu.
Jolanta Wiatr
Fot. Jolanta Wiatr/Muzeum Oręża Polskiego
