W wieku 98 lat zmarła Zofia Nowakowska – twórczyni gorzowskiego Klubu Pioniera, historyczka, pedagog, wieloletnia dyrektor muzeum, badaczka lokalnych dziejów oraz Honorowa Obywatelka Gorzowa Wielkopolskiego. Współtworzyła powojenną tożsamość Gorzowa, dokumentując losy pionierów i pielęgnując pamięć o trudnej historii regionu.
Zofia Nowakowska urodziła się 22 września 1928 roku w Milczanach koło Sandomierza. Ukończyła studia historyczne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Do Gorzowa Wielkopolskiego przybyła w 1960 roku.
W 1968 roku została dyrektorem Muzeum Lubuskiego w Gorzowie Wielkopolskim. Funkcję tę, a później stanowisko zastępcy dyrektora Muzeum Okręgowego, pełniła do 1990 roku. Z jej inicjatywy powstał i prężnie działał Klub Pioniera, skupiający ludzi, którzy budowali Gorzów po zakończeniu II wojny światowej. Przed wojną Gorzów nazywał się Landsberg. Zofia Nowakowska przez wiele lat pełniła funkcję prezesa gorzowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego. Jej zawdzięcza się m.in. upamiętnienie więźniarek z obozu Ravensbrück. W 1990 roku z inicjatywy Zofii Nowakowskiej na Cmentarzu Świętokrzyskim przy ul. Warszawskiej w Gorzowie Wielkopolskim stanął pomnik Więźniarek z Ravensbrück, autorstwa gorzowskiej rzeźbiarki Zofii Bilińskiej.
Za zasługi dla kultury, edukacji oraz krzewienia tożsamości regionalnej w 2015 roku Rada Miasta nadała jej tytuł Honorowego Obywatela Miasta Gorzowa Wielkopolskiego.
Podczas spotkań z władzami Gorzowa szefowa Klubu pani Zofia Nowakowska podkreślała swą troskę odnośnie spraw bytowych pionierów, informowała także o utrzymywaniu ścisłej współpracy z Archiwum Państwowym w Gorzowie Wlkp. i jego dyrektorem prof. Dariuszem A. Rymarem. Współpraca polegała na opracowywaniu biogramów osób zasłużonych dla Gorzowa na podstawie materiałów, które znajdują się w zasobach Klubu. Na podobnych zasadach Klub współpracował też z Wojewódzką i Miejską Biblioteką Publiczną im. Zbigniewa Herberta a także z innymi placówkami i osobami interesującymi się historią regionu.
Bardzo ważnym zadaniem według niej jest opieka nad grobami samotnych pionierów i innych zmarłych, ważnych dla miasta, których groby znajdują się głównie na cmentarzu Świętokrzyskim jak pomnik Więźniarek Ravensbrück, ale też na cmentarzu Komunalnym jak grób przyrodnika Włodzimierza Korsaka i jego żony Felicji czy malarza Jana Korcza.
Pani Zofia mówiła także o stałych kontaktach z pionierami, utrzymywanych telefonicznie oraz poprzez odwiedziny u tych, którzy ze względu na podeszły wiek miały trudności z samodzielnym poruszaniem się. Prosiła o zgłaszanie osób, które takiej pomocy potrzebują. Dzięki jej pamięci i staraniu o tych, którzy już odeszli, na pomniku przyrodnika Włodzimierza Korsaka i Felicji jego żony, została zmieniona błędna data śmierci Felicji na prawidłową. Zofia Nowakowska przypominała o potrzebie dbałości i opieki nad grobami pionierów i więźniów Ravensbrück, szczególnie na cmentarzu Świętokrzyskim przy ul. Warszawskiej.
Podczas spotkań z Gorzowianami opowiadała o czasie, kiedy na teren obozu Ravensbrück wjechały ciężarowe samochody z polskimi emblematami a więźniarki rzuciły się na wozy całując koła, motor, światła i paki.
Szefowa Klubu Pioniera mówiła, że zanim powołano Klub, wcześniej powstało Polskie Towarzystwo Historyczne – Oddział w Gorzowie Wielkopolskim. Jego zadaniem było dokumentowanie polskiej historii miasta poprzez zbieranie i opracowywanie wspomnień pionierów. Dzięki temu pojawiło się bogate archiwum Klubu Pioniera dostępne dla historyków i uczniów.
Uroczystości pogrzebowe odbędą się 28 sierpnia 2026 w kaplicy firmy Products (przy ul. Żwirowej 5K), o godz. 14.00.
Wanda Milewska
fot. Bartłomiej Nowosielski
