Lipiec to czas, w którym osoby z niepełnosprawnościami przypominają o swoim prawie do godności, podmiotowości, samostanowienia oraz dumie z tego, kim są. Obchody mają na celu zachęcenie do refleksji nad spojrzeniem na niepełnosprawność z ich perspektywy, jako naturalnej części tożsamości, a nie czegoś, co należy przezwyciężyć, ukrywać czy wstydzić się.
Osoby z niepełnosprawnościami szczególnie celebrują słowa: „Jestem z siebie dumna/dumny”, dlatego, że akceptują niepełnosprawność jako część swojej tożsamości. Nie uważają się za wadliwych i „niepełnych” – mimo że wciąż bywają tak postrzegani przez społeczeństwo.
W ramach Miesiąca Dumy osoby z niepełnosprawnościami dzielą się własnym rozumieniem niepełnosprawności jako doświadczenia – zarówno fizycznego, jak i społecznego. Wskazują, że to często nie sama niepełnosprawność, lecz bariery systemowe są rzeczywistymi przeszkodami ich życia. Do takich barier należą: uprzedzenia, brak dostępności architektonicznej i cyfrowej, prawo ignorujące ich podmiotowość i potrzeby czy niedostateczna wiedza. Osoby z niepełnosprawnościami podkreślają, że mają prawo być widoczne, słyszalne i decydować o sobie.
Duma to nie tylko emocja i postawa – to również międzynarodowy ruch, który domaga się równego traktowania oraz realnego uznania praw obywatelskich osób z niepełnosprawnościami. W Polsce podstawą prawną tych działań jest Konwencja ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami.
Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich włącza się w obchody Miesiąca Dumy, ponieważ duma to również świadomość przysługujących praw i wciąż… walka o ich przestrzeganie.
Międzynarodowy ruch na rzecz dumy osób z niepełnosprawnościami narodził się w Stanach Zjednoczonych. W 1990 roku uchwalono tam ustawę ADA (Americans with Disabilities Act), chroniącą osoby niepełnosprawne przed dyskryminacją. Był to efekt wieloletniej walki samych osób z niepełnosprawnościami, które organizowały się w ruchy obywatelskie już od lat 60. XX wieku. To właśnie one, a nie ich opiekunowie, były liderkami i liderami tej zmiany.
Po uchwaleniu ustawy zorganizowano pierwszy Dzień Dumy Osób z Niepełnosprawnościami w Bostonie. Z czasem wydarzenie rozrosło się do obchodzonego w lipcu Disability Pride Month, który można przetłumaczyć jako: Miesiąc Dumy Osób z Niepełnosprawnościami.
W 2021 roku powstała także flaga dumy osób z niepełnosprawnościami. Jej kolorowe pasy symbolizują różne rodzaje niepełnosprawności: czerwony – fizyczne, złoty – intelektualne i poznawcze, biały – niewidoczne i niezdiagnozowane, niebieski – psychiczne, zielony – zmysłowe. Czarne tło symbolizuje pamięć o tych, którzy zmarli z powodu zaniedbań, wykluczenia, braku wsparcia.
Co dotychczas zrobił w Polsce Rzecznik Praw Obywatelskich na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami?
– Rzecznik Praw Obywatelskich jest organem monitorującym wdrażanie Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Oznacza to, że czuwa nad przestrzeganiem praw osób z niepełnosprawnościami w praktyce. W połowie 2024 roku rzecznik praw obywatelskich Marcin Wiącek powołał Radę Osób z Niepełnosprawnościami, której celem jest wspieranie Biura RPO w monitorowaniu realizacji Konwencji ONZ oraz współtworzenie działań na rzecz równego traktowania i wzmacniania głosu samych osób z niepełnosprawnościami – wyliczają na swojej oficjalnej stronie internetowej pracownicy Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.
Jolanta Wiatr
Fot. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
