W czerwcu 2025 r. weszła w życie ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze, implementująca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej w sprawie wymogów dostępności produktów i usług.
Ustawa ta zapewnia osobom ze szczególnymi potrzebami korzystanie z produktów i usług na równi z innymi osobami. Obejmuje to m.in. konieczność wyposażenia terminali samoobsługowych w moduły komunikatów głosowych oraz moduły przewodowego stereofonicznego zestawu słuchawkowego oraz bezprzewodowego połączenia z narzędziami wspomagającymi wzmacniającymi dźwięk, dostępność więcej niż jednego kanału sensorycznego (rozwiązania alternatywne dla elementów wizualnych, dźwiękowych, mowy i dotykowych). Wobec usług przewiduje się m.in. obowiązek zapewnienia jednolitości stron internetowych i aplikacji mobilnych. Osoby z różnego rodzaju niepełnosprawnością stanowią istotny udział (14,3%) populacji Polski.
Obecnie urządzenia samoobsługowe to wygoda dla wielu ludzi. Jednak wyobraźmy sobie, że przy zwykłych zakupach w markecie lub wypłacaniu pieniędzy z bankomatu nie działa jeden, ale kluczowy, przycisk „Zaakceptuj”. Jak się wówczas czujemy? Co mają wówczas powiedzieć lub zrobić osoby ze szczególnymi potrzebami, które spotykają się z takimi sytuacjami na co dzień.
Ustawa, którą przytoczyliśmy powyżej nakłada obowiązek by bankomaty, automaty biletowe czy terminale płatnicze umożliwiały:
– obsługę głosową,
– odpowiedni kontrast,
– możliwość podłączenia słuchawek,
– alternatywy dla paneli dotykowych,
– umieszczenie elementów w zasięgu osób z ograniczoną mobilnością.
Jak to wygląda w rzeczywistości większość z nas przekonała się osobiście robiąc zakupy, wypłacając gotówkę z bankomatu czy kupując bilety autobusowe w automatach do tego przeznaczonych. Mnóstwo miejsc niestety nie spełnia do końca dostępności do korzystania przez osoby z niepełnosprawnościami oraz osoby starsze. Najlepsza sytuacja jest w bankowości, niektóre sklepy sieciowe mają zatrudnionych asystentów kas samoobsługowych, którzy służą pomocą podczas robienia zakupów na takich urządzeniach.
Do czerwca 2025 roku o dostępność – w internecie czy budynkach – musiały dbać głównie instytucje państwowe. Teraz te same wymagania dotyczą także firm, w tym banków, sklepów internetowych i detalicznych czy kas biletowych oraz parkomatów.
Każdy z nas – nawet jeżeli nie jest osobą z niepełnosprawnością – gdy zauważy taki fakt braku dostępności może to zgłosić do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON, który wówczas uruchamia procedurę nakazu danej instytucji poprawę dostępności, a jeżeli nie zostanie ona poprawiona może nałożyć na podmiot karę finansową.
Andrzej Koenig, ociemniały
Fot. Pixabay
