Polscy naukowcy odkryli planetę o masie 70-krotnie większej od Ziemi. Współautorem odkrycia jest dr hab. Radosław Poleski, pochodzący z Kołobrzegu astronom, członek zespołu badawczego OGLE z Uniwersytetu Warszawskiego.
Odkrycie dekady – tak określany jest sukces polskich badaczy z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Wśród nich jest pochodzący z Kołobrzegu 40-letni Radosław Poleski.
Co odkryli naukowcy? To planeta swobodna, obiekt o masie takiej jak planeta, ale nieobiegający żadnej gwiazdy, jak ma to miejsce w przypadku Ziemi i Słońca, samotnie podróżujący przez galaktykę. Istnienia planety dowiedli także ją „ważąc”. Wiemy więc, że chodzi o planetę o masie równej 70 mas Ziemi. Wcześniej odkryto 9 podobnych obiektów, przełomem w dziedzinie badania planet pozasłonecznych jest fakt, że po raz pierwszy udało się przedstawić wyniki obrazujące masę planety. O tym sukcesie piszą media na całym świecie, m.in. prestiżowy tygodnik naukowy „Science”, który umieścił odkrycie polskich astronomów na swojej okładce 1 stycznia.
Jak udało się tego dokonać? Kluczowa była technika tzw. mikrosoczewkowania grawitacyjnego. To zjawisko, którego nie obserwujemy w życiu codziennym. – Polega na tym, że światło biegnące od źródła, którym jest np. odległa gwiazda, wtedy gdy przebiega obok masywnego obiektu: gwiazdy, czarnej dziury albo planety, jest lekko uginane przez pole grawitacyjne tego masywnego obiektu, wskutek tego do obserwatora dociera więcej światła. Obserwujemy pojaśnienia, które nazywamy mikrosoczewkowaniem grawitacyjnym – mówi Radosław Poleski. Metody tej używa się od 30 lat, Polacy obok dwóch innych konsorcjów są liderami światowymi w jej wykorzystywaniu. Dzięki niej odkryto około 300 planet, które krążą wokół innych gwiazd niż słońce.
Do najnowszego odkrycia doszło zaledwie w ciągu dwóch nocy, natomiast by odnaleźć właściwy moment, badacze musieli poświęcić wiele czasu. – Zjawiska mikrosoczewkowania są nieprzewidywalne. Nie wiemy kiedy i gdzie takie zjawisko nastąpi. Obserwujemy wiele gwiazd i szukamy takich sygnałów. Główne obserwacje prowadzone były w maju 2024 roku, półtora roku zajęło ich ogłoszenie i opublikowanie. Muszę jednak powiedzieć, że na ten sukces złożyło się 30 lat udoskonalania metod analizy danych i coraz nowszych instrumentów – opowiada astronom. Do tych przełomowych obserwacji doszło w obserwatorium Las Campanas w Chile.
Kołobrzeg może być dumny z astronoma, który w tym mieście kształcił się najpierw w Szkole Podstawowej nr 7, a następnie w Liceum Ogólnokształcącym im. Mikołaja Kopernika, gdzie w klubie astronomicznym „Saturn” rozwinął pasję do astronomii, która poskutkowała tytułem Laureata 47. Olimpiady Astronomicznej. Następnie ukończył studia astronomiczne na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, w 2012 roku obronił pracę doktorską, a w 2022 uzyskał tytuł doktora habilitowanego. – Publikacja artykułów w najbardziej znanych naukowych czasopismach to duży prestiż. Ułatwia to zdobywanie kolejnych grantów, finansowanie badań, aplikowanie o czas na dużych teleskopach. Tego typu odkrycia są dostrzegane w środowisku naukowym. Dalej badamy, obserwujemy, jesteśmy zaangażowani w kolejne projekty – mówi R. Poleski.
Odkrycie pierwszej planety swobodnej jest impulsem do dalszych intensywnych badań tej kategorii planet. Dzięki nim już za kilka lat możemy poznać dokładną populację tych samotnie krążących w Drodze Mlecznej obiektów planetarnych.
Jolanta Wiatr
Fot. FB Radosław Poleski
